در طول تاریخ نیروی دریایی ایالات متحده، کمتر کشتی جنگی به اندازه ناو هواپیمابر USS Wasp با انتقاد و بحث روبرو شده است. این ناو که در آوریل ۱۹۴۰ به خدمت گرفته شد، علی‌رغم انجام مأموریت‌های مهم و حیاتی در جنگ جهانی دوم، به دلیل ضعف‌های ساختاری عمیقی که در طراحی آن وجود داشت، به عنوان بدترین ناوهواپیمابر تاریخ آمریکا شناخته می‌شود. سرنوشت غم‌انگیز این ناو در اقیانوس آرام، درس‌های ارزشمندی برای طراحی نسل‌های بعدی ناوگان دریایی به ارمغان آورد.

ریشه‌های یک طراحی ناقص

مشکل اصلی ناو USS Wasp به محدودیت‌های «پیمان دریایی واشنگتن» سال ۱۹۲۲ بازمی‌گشت. بر اساس این پیمان، ایالات متحده حق ساخت ناوهای هواپیمابر با مجموع تناژ ۱۳۵,۰۰۰ تن را داشت. پس از تکمیل ناوهایی مانند لکسینگتون، ساراتوگا، رنجر، یورک‌تاون و اینترپرایز، تنها ۱۴,۷۰۰ تن ظرفیت باقی مانده بود. طراحان ناچار بودند قدرت آتش یک ناو بزرگ را در بدنه‌ای با این تناژ محدود بگنجانند.

نتیجه، ناوی با طول ۲۲۵.۸ متر، سرعت ۵۴.۶ کیلومتر بر ساعت و قابلیت حمل ۷۰ تا ۸۰ فروند هواپیما بود. Wasp مشتقی کوچک‌شده از ناو ۱۹,۸۰۰ تنی یورک‌تاون بود که ۵,۱۰۰ تن از وزن آن کاسته شد. بزرگترین نقطه ضعف این ناو، نبود سیستم دفاعی مناسب در برابر اژدرها بود. اداره کشتی‌سازی نیروی دریایی بعداً تأیید کرد که سیستم حفاظت زیر آب کامل در بدنه‌ای با این تناژ امکان‌پذیر نبوده و Wasp تنها از محفظه‌های کوچک و لایه‌ی مایع در داخل بدنه بهره می‌برد که در برابر انفجارها مقاوم نبودند.

مأموریت‌های برجسته پیش از فاجعه

ناو USS Wasp پیش از غرق شدن، مأموریت‌های مهمی را با موفقیت اجرا کرد. شش ماه پس از ورود به خدمت، اولین ناوهواپیمابر آمریکایی شد که هواپیماهای ارتش شامل جنگنده‌های P-40 و هواپیماهای شناسایی O-47 را از عرشه خود به پرواز درآورد.

در اوت ۱۹۴۱، Wasp ۳۰ فروند جنگنده P-40C و سه هواپیمای آموزشی را به سمت ایسلند حمل کرد. همچنین در آوریل و مه ۱۹۴۲، دو مأموریت حیاتی برای رساندن جنگنده‌های اسپیت‌فایر به جزیره محاصره‌شده مالت انجام داد و گروه‌های بزرگی از این هواپیماها را در محدوده پروازی این جزیره به پرواز درآورد.

پس از غرق شدن لکسینگتون در نبرد دریای مرجان و یورک‌تاون پس از نبرد میدوی، Wasp به اقیانوس آرام منتقل شد. هواپیماهای آن در اوت ۱۹۴۲ از عملیات پیاده‌سازی نیرو در اطراف گوادال‌کانال پشتیبانی کردند و ۱۵ قایق پرنده کاوانیشی و ۷ جنگنده شناور ژاپنی را منهدم ساختند.

حمله مرگبار اژدرها

۱۵ سپتامبر ۱۹۴۲، روزی سرنوشت‌ساز برای USS Wasp بود. در حالی که این ناو و ناوهواپیمابر هورنت در حال پوشش حمل‌ونقل «هفتمین هنگ تفنگداران دریایی» به سمت گوادال‌کانال بودند، زیردریایی ژاپنی I-19 شش اژدر نوع ۹۵ را شلیک کرد.

دو اژدر به Wasp اصابت کرد: یکی نزدیک مخازن سوخت جلویی و دیگری در اطراف انبارهای مهمات بمب. یک هواپیمای مستقر در آشیانه از جای خود رها شد و با هواپیماهای دیگر برخورد کرد که منجر به پاره شدن مخازن سوخت آن‌ها شد. بنزین از مخازن اصلی کشتی و هواپیماها به سرعت در چندین قسمت پخش و مشتعل شد.

در عرض ۲۵ دقیقه، سه انفجار بخار بنزین بزرگ دیگر رخ داد. موتور اصلی و برق کلی کشتی فعال باقی مانده بودند و آسیب ساختاری و آب‌گرفتگی کشنده نبود. با این حال، حلقه اصلی اطفاء حریق آسیب دیده بود و سیستم‌های آب‌پاش و پرده‌های آب آشیانه به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفتند. گزارش اداره کشتی‌سازی به صراحت بیان کرد که Wasp بدون آتش‌سوزی‌ها می‌توانست آسیب بدنه را تحمل کند.

کاپیتان فورست شرمن در ساعت ۱۵:۲۰ فرمان تخلیه صادر کرد. ۱,۹۴۶ نفر از خدمه نجات یافتند. سه اژدر باقی‌مانده از I-19 به ناو جنگی USS North Carolina و ناوشکن USS O'Brien نیز اصابت کرد که دومی در راه بازگشت به آمریکا غرق شد. در نهایت، ناوشکن USS Lansdowne مأمور شد تا Wasp در حال سوختن را غرق کند. پس از شلیک دو اژدر ناموفق، سه اژدر بعدی به هدف خوردند و Wasp حدود ساعت ۲۱:۰۰ از قسمت دماغه به زیر آب رفت.

تلفات و درس‌های آموخته شده

تلفات جانی این فاجعه بین ۱۷۳ تا ۱۹۳ نفر کشته و ۳۶۶ نفر زخمی گزارش شد؛ ۴۵ فروند هواپیما نیز همراه با Wasp غرق شدند. اما از دل این فاجعه، یک نوآوری مهم متولد شد: آسانسور کناری عرشه (deck-edge elevator). این ایده که فضای عرشه پرواز را بهینه می‌کرد، بعداً در طراحی ناوهای موفق کلاس اسکس به کار گرفته شد.

غرق شدن Wasp درس‌های حیاتی در مورد آسیب‌پذیری ناوهای هواپیمابر در برابر آتش‌سوزی ناشی از سوخت هوایی به نیروی دریایی آموخت. این فاجعه منجر به تغییرات اساسی در طراحی ناوهای بعدی شد: ذخیره‌سازی سوخت بنزین در مناطق با محافظت قوی‌تر، بهبود تقسیم‌بندی داخلی کشتی، کوتاه‌تر کردن و محافظت بهتر از خطوط سوخت، استفاده از گاز خنثی برای مهار آتش و دوری از نگهداری هواپیماها در بالای سر. از ۲۴ ناو کلاس اسکس که تکمیل شدند، هیچ‌یک در عملیات‌های دشمن غرق نشدند، با وجود اینکه برخی از آن‌ها آسیب‌هایی به مراتب بدتر از دو اژدری که به Wasp اصابت کرد را متحمل شدند.

کشف لاشه ناو در عمق اقیانوس

لاشه ناو USS Wasp در ژانویه ۲۰۱۹ توسط کشتی تحقیقاتی R/V Petrel در عمق تقریباً ۴,۲۰۰ متری زیر دریای مرجان پیدا شد. این ناو همچنان به صورت عمودی قرار گرفته و هواپیماها و توپ‌های ۱۲۷ میلی‌متری آن در اطراف بدنه شکسته دیده می‌شوند.