ماجرای استفاده از فلز مایع بهعنوان خمیر حرارتی در لپتاپهای گیمینگ گرانقیمت، بار دیگر خبرساز شده است. اینبار یک دستگاه ایسوس زفایروس M16 مدل ۲۰۲۲ بهدلیل نشت و خوردگی ناشی از همین ماده، تا آستانه سوختن کامل پردازنده پیش رفته و تنها با تعویض بهموقع خمیر حرارتی از مرگ نجات یافته است.
این گزارش که نخستینبار توسط مالک دستگاه در شبکه اجتماعی ردیت منتشر شد، نشان میدهد فرمول فلز مایع بهکاررفته در برخی لپتاپهای ایسوس، در کنار مزیت انتقال حرارت بالا، میتواند در بلندمدت به یک تهدید جدی برای سختافزار تبدیل شود.
ماجرای نشت فلز مایع در Zephyrus M16 چه بود؟
به گفته این کاربر، لپتاپ ایسوس Zephyrus M16 مدل ۲۰۲۲ مجهز به پردازنده Intel Core i9-12900H پس از مدتی استفاده، دچار افزایش شدید دما و خاموشیهای ناگهانی شده است. بررسیهای اولیه نشان میداد دمای پردازنده بهطور غیرعادی بالا میرود و حتی در کارهای سبک نیز فنها با حداکثر دور کار میکنند.
زمانی که قاب پشتی دستگاه باز شد، علت اصلی مشخص شد: فلز مایع از محفظه مخصوص خود نشت کرده و روی سطح هیتسینک و اطراف پردازنده پخش شده بود. این ماده به لایه مسی هیتسینک چسبیده و با ایجاد یک لایه اکسیداسیون و خوردگی شیمیایی، بافت فلزی خنککننده را تخریب کرده بود. به گفته کاربر، آثار خوردگی تا لبههای پردازنده نیز نفوذ کرده و اگر دیرتر اقدام میشد، احتمال اتصالی و سوختن کامل برد وجود داشت.
چرا فلز مایع در لپتاپ خطرناک میشود؟
فلز مایع (Liquid Metal) معمولاً آلیاژی بر پایه گالیوم است که رسانایی گرمایی آن چندین برابر خمیرهای حرارتی معمولی است و به همین دلیل شرکتهایی مانند ایسوس از سال ۲۰۲۰ به بعد، آن را بهصورت کارخانهای روی پردازندههای پرقدرت لپتاپهای سری ROG Zephyrus و ROG Strix بهکار میبرند.
اما همین مزیت بزرگ، یک نقطه ضعف خطرناک هم دارد: رسانایی الکتریکی بسیار بالا. برخلاف خمیر سیلیکونی که عایق است، اگر حتی قطرهای از فلز مایع به بیرون از سطح پردازنده نشت کند و با خازنها یا مدارهای اطراف سوکت تماس پیدا کند، میتواند باعث اتصال کوتاه و از کار افتادن دائمی مادربرد شود.
به گفته کارشناسان، ترکیب شیمیایی مورد استفاده ایسوس برای افزایش چسبندگی و جلوگیری از جابهجایی فلز مایع، در طولانیمدت میتواند واکنش شیمیایی با مس و آلومینیوم هیتسینک ایجاد کند. نتیجه این واکنش، همان خوردگی و اکسیداسیونی است که در تصاویر منتشرشده از این Zephyrus M16 دیده میشود؛ سطحی زبر، تیره و پوستهپوسته که دیگر توان انتقال حرارت مؤثر را ندارد.
عامل تشدیدکننده دیگر، ماهیت قابل حمل بودن لپتاپ است. برخلاف کامپیوتر رومیزی که ثابت میماند، لپتاپ دائماً جابهجا میشود، در کولهپشتی تکان میخورد و تحت ضربههای کوچک قرار میگیرد. همین جابهجاییهای مداوم، ریسک حرکت و نشت قطرههای فلز مایع را بهمرور زمان افزایش میدهد.
تمیزکاری با الکل و بازگشت معجزهآسای کارایی
مالک این لپتاپ پس از مشاهده خوردگی، دست به پاکسازی کامل زد. او با استفاده از الکل ایزوپروپیل و ابزارهای غیررسانا، تمام بقایای فلز مایع و لایههای اکسیدشده را از روی هیتسینک و اطراف پردازنده پاک کرد و سپس بهجای فلز مایع، از یک خمیر حرارتی معمولی و ارزانقیمت مدل GD900 استفاده کرد.
نتیجه فراتر از انتظار بود:
- دمای پردازنده بهطور میانگین بین ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتیگراد کاهش یافت
- پایداری سیستم بهطور کامل بازگشت و دیگر خبری از ریاستارت و خاموشی ناگهانی نبود
- نرخ فریم (FPS) در بازیها تا سه برابر افزایش پیدا کرد، که نشان میدهد پردازنده پیش از این بهدلیل حرارت بالا دچار افت فرکانس شدید (Thermal Throttling) بوده است
این تجربه نشان داد که حتی یک خمیر حرارتی معمولی اما سالم، میتواند عملکردی بهمراتب بهتر از یک لایه فلز مایع خوردهشده و نشتکرده داشته باشد.
مشکل فراگیر است؟ گزارشهای مشابه در ردیت
این مورد تنها یک اتفاق منفرد نیست. جستجو در انجمنهای ردیت و فرومهای تخصصی نشان میدهد گزارشهای متعددی از نشت فلز مایع در لپتاپهای ایسوس بهویژه در مدلهای تولید ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ وجود دارد. بسیاری از کاربران از اعمال ناهمگون و غیریکنواخت فلز مایع توسط رباتهای خط تولید ایسوس گلایه دارند؛ جایی که گاهی مقدار ماده بیش از حد بوده یا لایه محافظ اطراف پردازنده بهدرستی اعمال نشده است.
ایسوس برای جلوگیری از نشت، معمولاً از یک فنس اسفنجی و لایه محافظ شفاف در اطراف دای (Die) پردازنده استفاده میکند، اما به نظر میرسد این سد محافظ در برابر تکانهای طولانیمدت و حرارتهای بالا، همیشه کارآمد نیست.
توصیه کارشناسان به دارندگان لپتاپ گیمینگ
کارشناسان سختافزار توصیه میکنند اگر لپتاپ شما به فلز مایع مجهز است و علائمی مانند افزایش ناگهانی دما، صدای فن در حالت بیکاری، افت فریم یا خاموشی بیدلیل را مشاهده میکنید، موضوع را جدی بگیرید:
- از باز کردن خودسرانه دستگاه بدون تجربه کافی خودداری کنید، زیرا فلز مایع رساناست و جابهجایی اشتباه آن میتواند آسیب را بیشتر کند
- در صورت اتمام گارانتی و داشتن مهارت فنی، بررسی دورهای وضعیت خمیر حرارتی هر ۱۲ تا ۱۸ ماه منطقی است
- هنگام تعویض، میتوان فلز مایع را با خمیرهای حرارتی مرغوب غیررسانا مانند Thermal Grizzly Kryonaut یا حتی نمونههای اقتصادیتر جایگزین کرد؛ افت ۲ تا ۵ درجهای دما در برابر ریسک صفر اتصالی، معاملهای منطقی است
- برای کاربرانی که قصد خرید لپتاپ جدید دارند، پرسوجو درباره نوع خمیر حرارتی کارخانهای و امکان سفارش با خمیر معمولی میتواند خیال را راحتتر کند
هرچند ایسوس هنوز واکنش رسمی به این گزارش خاص نشان نداده، اما این حادثه بار دیگر بحث قدیمی را زنده کرده است: آیا استفاده از فلز مایع در محصولی که ذاتاً جابهجا میشود، انتخاب درستی است یا صرفاً برای ثبت اعداد بهتر در بنچمارکهای کارخانهای انجام میشود؟ پاسخ این سوال برای خریداران لپتاپهای گرانقیمت گیمینگ، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است.
دیدگاهها (0)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.