ویدیوهای جدیدی که در روزهای اخیر در شبکههای اجتماعی و کانالهای نظامی حامی کرملین دستبهدست میشود، از عملیاتی شدن یک سامانه لیزری ضد پهپاد روسیه خبر میدهد؛ سامانهای کانتینری که گفته میشود در نزدیکی تأسیسات حساس در مناطق جنوب غربی این کشور مستقر شده است. با این حال این ادعا تا این لحظه از سوی منابع رسمی ارتش روسیه یا نهادهای مستقل بینالمللی تأیید نشده و در حد گزارشهای غیررسمی باقی مانده است.
بر اساس آنچه یک وبلاگنویس نظامی روس ادعا کرده، این سامانه مبتنی بر انرژی هدایتشده توانسته تاکنون صدها فروند پرنده بدون سرنشین را رهگیری و منهدم کند. بازتاب گسترده این ویدیوها در رسانهها و شبکههای اجتماعی باعث شده توجه بسیاری از تحلیلگران حوزه دفاعی به قابلیتهای واقعی سلاحهای لیزری و میزان آمادگی روسیه در این فناوری جلب شود.
سامانه کانتینری روسیه چگونه کار میکند؟
تصاویر منتشرشده نشان میدهد که این سلاح لیزری روی یک پلتفرم کانتینری استاندارد سوار شده است؛ طراحی که جابهجایی سریع، استتار و استقرار نزدیک به مراکز حیاتی را آسان میکند. به گفته منابع روس، این کانتینر چند بخش کلیدی را در خود جای داده است:
- پرتابگر لیزر پرانرژی برای متمرکز کردن پرتو بر روی بدنه یا حسگرهای پهپاد
- ماژولهای هدایت و رهگیری اپتیکی شامل دوربینهای حرارتی و سامانه قفل خودکار روی هدف
- رادار ویژه کشف اهداف هوایی کوچک با توان ردیابی پهپادهای کمارتفاع و کمسطح مقطع
- اتاق کنترل اپراتور برای پایش، انتخاب هدف و مدیریت شلیک
این ترکیب به سامانه اجازه میدهد پس از کشف اولیه توسط رادار، هدف را بهصورت اپتیکی قفل کرده و با تاباندن پرتو لیزر برای چند ثانیه، سازه، بال، باتری یا محموله اپتیکی پهپاد را از کار بیندازد. برخلاف سامانههای موشکی که هر شلیک هزینهای سنگین دارد، سلاح لیزری در صورت تأمین انرژی کافی میتواند با هزینهای بسیار کمتر بهصورت متوالی شلیک کند و برای مقابله با حملات اشباعی پهپادی گزینهای جذاب محسوب میشود.
ادعای انهدام صدها پهپاد؛ واقعیت یا جنگ روانی؟
نکته جنجالی ماجرا به آمار ارائهشده مربوط میشود. برخی کانالهای روس مدعی شدهاند این سامانه تاکنون صدها پهپاد را ساقط کرده است. اما ارتش روسیه بهصورت رسمی چنین آماری را منتشر نکرده و هیچ ویدئوی با کیفیت بالا، داده راداری یا تأیید مستقل از میدان نبرد نیز برای اثبات این عدد ارائه نشده است.
تجربه جنگ اوکراین نشان داده که هر دو طرف برای نمایش توان دفاعی خود به انتشار ویدیوهای کوتاه و گاه نامشخص از رهگیری پهپادها روی آوردهاند. در چنین فضایی، تمایز میان آزمایش میدانی، استقرار محدود و بهرهبرداری گسترده دشوار است. کارشناسان تأکید میکنند تا زمانی که تصاویر حرارتی از لحظه اصابت، بازمانده لاشه پهپادها یا گزارشهای میدانی مستقل منتشر نشود، باید با احتیاط با این ادعاها برخورد کرد.
نسل دوم؛ از شکار پهپاد تا رهگیری موشک کروز
منابع نزدیک به صنایع دفاعی روسیه ادعا میکنند که نسل دوم این سامانه هماکنون در مرحله طراحی قرار دارد. هدف نسل جدید، فراتر رفتن از مقابله با ریزپرندههای کند و کمارتفاع و حرکت به سمت رهگیری اهداف پرسرعتتر مانند موشکهای کروز و جنگندههای تاکتیکی است.
این ادعا در صورت تحقق، جهشی بزرگ محسوب میشود؛ زیرا انهدام اهداف سریع و مانورپذیر به توان بسیار بالاتر لیزر، سامانه خنککننده پیشرفتهتر، الگوریتمهای پیشبینی مسیر و زمان قفل بسیار کوتاهتر نیاز دارد. کشورهایی مانند آمریکا، چین، اسرائیل و بریتانیا نیز سالهاست روی سلاحهای لیزری با توان ۵۰ تا ۳۰۰ کیلووات برای همین مأموریتها کار میکنند، اما هنوز هیچکدام استقرار گسترده عملیاتی علیه جنگنده یا موشک کروز را بهصورت رسمی اعلام نکردهاند. نمونههایی مانند «دراگونفایر» بریتانیا یا سامانههای دریاپایه آمریکا همچنان در مرحله آزمایش هستند.
سلاحهای انرژی هدایتشده؛ جذاب اما پرچالش
سلاحهای لیزری در سالهای اخیر به دلیل مزایای چشمگیر مورد توجه ارتشهای جهان قرار گرفتهاند: هزینه هر شلیک بسیار پایین، سرعت اصابت در حد سرعت نور، عدم نیاز به مهمات فیزیکی و امکان درگیری بیصدا. با این حال، بهرهبرداری واقعی از این فناوری همواره با محدودیتهای جدی همراه بوده است:
- افت شدید کارایی در هوای مهآلود، بارانی یا غبارآلود به دلیل جذب و پراکندگی پرتو
- کاهش توان با افزایش مسافت و نیاز به حفظ تمرکز پرتو در چند کیلومتر
- چالش خنکسازی و تأمین انرژی پایدار بهویژه در شلیکهای متوالی
- نیاز به سامانه اپتیک بسیار دقیق برای قفل پایدار روی هدفی کوچک و متحرک
به همین دلیل، اغلب ارتشها سلاح لیزری را نه جایگزین کامل پدافند موشکی، بلکه مکمل لایه کوتاهبرد در کنار توپهای ضدهوایی، سامانههای جنگ الکترونیک و موشکهای دوشپرتاب میدانند. در همین راستا روسیه نیز اخیراً از رادار ضد پهپاد «سوکول» با توان ردیابی همزمان ۵۰ ریزپرنده و طرحهای دیگری برای مقابله با پهپادها رونمایی کرده بود؛ موضوعی که نشان میدهد مسکو راهبردی چندلایه برای تهدید فزاینده پهپادها دنبال میکند.
رقابت جهانی بر سر شکار پهپادها
جنگ اوکراین به نمایشگاه بزرگ سلاحهای ضدپهپاد تبدیل شده است. اوکراین از رباتهای کوچک شلیککننده تور برای به دام انداختن پهپادهای روسی استفاده میکند، آمریکا به دنبال موشکهای ارزانقیمت ضد پهپاد و همچنین سامانههای صوتی «اینفرنو» برای شکار پهپاد با امواج صوتی است و چین و ترکیه نیز سامانههای لیزری و الکترومغناطیسی خود را آزمایش میکنند.
در این میان، اگر ادعای روسیه درباره سامانه کانتینری درست باشد، میتواند برگ جدیدی در رقابت فناوری پدافند هوایی باشد؛ اما تا زمانی که اسناد فنی، نمایش رسمی در رزمایش یا تأیید نهادهای بیطرف منتشر نشود، این سامانه بیشتر یک پروژه تبلیغاتی-نمایشی برای نمایش قدرت فناورانه کرملین تلقی خواهد شد تا یک سلاح تغییردهنده معادلات میدان نبرد.
آنچه مسلم است، آینده پدافند ضد پهپاد به سمت ترکیبی از رادارهای حساس، هوش مصنوعی برای تشخیص و طبقهبندی هدف، جنگ الکترونیک و سلاحهای انرژی هدایتشده حرکت میکند و هر ارتشی که بتواند این لایهها را با هزینه کم و واکنش سریع یکپارچه کند، در برابر تهدید روزافزون پهپادهای ارزان و انبوه دست برتر را خواهد داشت.
دیدگاهها (0)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.