کاوشگر افسانهای نیوهورایزنز ناسا که اکنون در دوردستترین نقطه منظومه شمسی به سر میبرد، در آستانه ثبت یک دستاورد تاریخی دیگر قرار دارد؛ تبدیل شدن به سومین ساخته دست بشر که وارد فضای میانستارهای میشود. با این حال، درست در همین نقطه عطف حساس، دو ابزار حیاتی این فضاپیما به دلیل کاهش بودجه در خطر خاموشی قرار گرفتهاند.
بر اساس گزارش نشریه ساینس، تیم مأموریت نیوهورایزنز ممکن است ناچار شود تا ماه آینده دو آشکارساز ذرات خود را از مدار خارج کند. این تصمیم در حالی اتخاذ میشود که فضاپیما همچنان در سلامت کامل به سر میبرد و تا سال ۲۰۵۰ توان ادامه فعالیت دارد، اما توقف این ابزارها میتواند ارزش علمی عبور آن از مرز منظومه شمسی را بهشدت کاهش دهد.
از پلوتو تا لبه منظومه شمسی
نیوهورایزنز در ۱۹ ژانویه ۲۰۰۶ به فضا پرتاب شد و پس از نزدیک به یک دهه سفر، در ژوئیه ۲۰۱۵ به عنوان نخستین فضاپیمای تاریخ از کنار پلوتو عبور کرد و تصاویری بیسابقه از این سیاره کوتوله مخابره کرد. چهار سال بعد، در سال ۲۰۱۹، این کاوشگر با عبور از کنار جرم دوتایی «آروکوت» (با نام پیشین آلتیما تولی) در کمربند کویپر، رکورد دورترین ملاقات نزدیک فضایی را به نام خود ثبت کرد؛ جرمی بکر و دستنخورده که به معنای «آسمان» در زبان بومیان آمریکا نامگذاری شده است.
از آن زمان تاکنون، نیوهورایزنز به کاوش کمربند کویپر، حلقهای وسیع از اجرام یخی فراتر از مدار نپتون، مشغول بوده است. این فضاپیما اکنون در فاصله حدود ۹.۷ میلیارد کیلومتری از زمین قرار دارد و هر روز به مرز هلیوسفر نزدیکتر میشود؛ حبابی غولپیکر و دنبالهدار شکل که توسط باد خورشیدی در اطراف منظومه شمسی ایجاد شده و مانند سپری از ما در برابر پرتوهای کیهانی کهکشان محافظت میکند.
تاکنون تنها دو فضاپیمای وویجر ۱ و وویجر ۲ موفق شدهاند از این حباب پلاسمایی عبور کرده و وارد فضای میانستارهای شوند. مطالعات جدید نشان میدهد نیوهورایزنز میتواند بین سالهای ۲۰۲۹ تا ۲۰۴۰ به این مرز برسد و سومین کاوشگر تاریخ باشد که این گذار را تجربه میکند.
دو ابزار در خطر خاموشی
دو ابزاری که اکنون در معرض خطر قرار دارند، نقش کلیدی در درک همین گذار دارند:
- SWAP (Solar Wind Around Pluto): ابزار سنجش باد خورشیدی که ذرات کمانرژی و پلاسمای باد خورشیدی را اندازهگیری میکند.
- PEPSSI (Pluto Energetic Particle Spectrometer Science Investigation): طیفسنج ذرات پرانرژی که یونها و الکترونهای پرانرژی تا سطح یک مگاالکترونولت را با حسگر زمان پرواز ثبت میکند.
به گزارش ساینس، بخش هلیوفیزیک ناسا در دو سال گذشته سهم سالانه دو میلیون دلاری خود از بودجه نیوهورایزنز را پرداخت نکرده و مجموع کسری بودجه به ۴ میلیون دلار رسیده است. بخش علوم سیارهای ناسا همچنان حدود ۱۰ میلیون دلار در سال برای عملیات اصلی مأموریت تأمین میکند، اما بدون سهم هلیوفیزیک، نگهداری این دو ابزار ممکن نیست.
آلن استرن، پژوهشگر اصلی مأموریت و دانشمند مؤسسه پژوهشی ساوثوست، در این باره گفته است: «ما واقعاً توان مالی لازم برای روشن نگهداشتن ابزارهای هلیوسفری را نداریم.»
چرا خاموشی این ابزارها فاجعه علمی است؟
اهمیت SWAP و PEPSSI دقیقاً به مأموریت پیشرو مربوط میشود. دانشمندان سالهاست منتظر دادههای نیوهورایزنز برای مطالعه ساختار بیرونی هلیوسفر هستند؛ بهویژه دو مرز اسرارآمیز آن:
- شوک پایانی (Termination Shock): ناحیهای که در آن باد خورشیدی با برخورد به ماده میانستارهای ناگهان از سرعت خود کاسته و متراکم میشود.
- هلیوپاز (Heliopause): مرز نهایی که در آن فشار باد خورشیدی با فشار فضای میانستارهای برابر میشود.
جیمز گرین، دانشمند ارشد سابق ناسا، در دادخواستی برای جلوگیری از خاموشی ابزارها تأکید کرده است: «پیشبینی میشود نیوهورایزنز با شوک پایانی هلیوسفر مواجه شود و از آن عبور کند؛ جایی که اندازهگیریهای جدید این فضاپیما برای آشکار کردن فیزیک حاکم بر این مرز مهم، حیاتی خواهد بود. این رویداد نقطه عطفی تاریخی برای ناسا و بخش هلیوفیزیک خواهد بود.»
او افزوده است که نیوهورایزنز اکنون تنها فضاپیمایی است که در بخش بیرونی هلیوسفر قرار دارد و به همین دلیل «یکی از اجزای ضروری رصدخانه سامانه هلیوفیزیک» به شمار میرود. از دست دادن این دو ابزار، به معنای کور شدن تنها چشم فعال بشر در این منطقه ناشناخته درست پیش از رسیدن به مهمترین مرحله مأموریت است.
نجات از تیغ بودجه ترامپ و چالش جدید
این نخستین بار نیست که نیوهورایزنز با تهدید بودجه مواجه میشود. سال گذشته، این کاوشگر بهسختی از طرحهای کاهش گسترده بودجه دولت ترامپ که میتوانست به توقف کامل مأموریت منجر شود، جان سالم به در برد. اکنون اما خطر از جنس دیگری است؛ نه توقف کامل، بلکه تقلیل تدریجی توان علمی.
اگر تا ماه آینده راهحلی برای تأمین کسری دو میلیون دلاری سالانه پیدا نشود، نیوهورایزنز بدون دو حسگر اصلی خود به سوی فضای میانستارهای خواهد رفت؛ سفری تاریخی که ممکن است با کمترین دستاورد علمی ممکن ثبت شود. جامعه علمی امیدوار است ناسا پیش از این ضربالاجل، راهی برای حفظ کامل مجموعه ابزارهای این کاوشگر بینظیر بیابد.
دیدگاهها (0)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.