نیروی هوایی دفاع از خود ژاپن که از اوایل دهه ۱۹۸۰ جنگنده F-15J را به عنوان ستون اصلی پدافند هوایی خود به کار گرفته، اکنون با اجرای برنامه جاه‌طلبانه «ابر رهگیر ژاپن» (Japan Super Interceptor) قصد دارد این رهگیر قدیمی را به جنگ‌افزاری کاملا به‌روز برای دهه‌های آینده تبدیل کند.

این طرح که در سال ۲۰۱۹ به تصویب رسید و با همکاری آمریکا از مسیر فروش نظامی خارجی، بوئینگ و صنایع سنگین میتسوبیشی دنبال می‌شود، قرار است ۹۸ فروند از این جنگنده‌ها را به استاندارد جدید F-15JSI ارتقا دهد تا در کنار ناوگان رو به گسترش F-35، ترکیبی منعطف از قدرت آتش و پنهان‌کاری ایجاد شود.

از فانتوم تا ایگل؛ میراث F-15J در آسمان ژاپن

F-15J در واقع نسخه‌ای تحت لیسانس از جنگنده آمریکایی F-15C/D Eagle است که توسط میتسوبیشی هوی اینداستریز تولید شد و جایگزین F-4EJ فانتوم ۲ گردید. ماموریت اصلی آن از ابتدا رهگیری دوربرد و گشت‌زنی بر فراز پهنه‌های دریایی وسیع اطراف مجمع‌الجزایر ژاپن بود؛ نقشی که برای بازدارندگی در برابر پروازهای شوروی سابق و بعدها روسیه و چین تعریف شده بود.

اگرچه ظاهر F-15J شباهت زیادی به نمونه آمریکایی دارد، اما تفاوت‌های مهمی نیز وجود دارد. بسیاری از سامانه‌های جنگ الکترونیک و اویونیک طبقه‌بندی‌شده آمریکا در آن حذف و به جای آن، تجهیزات، تسلیحات و خط ارتباط داده (دیتالینک) بومی ژاپن یکپارچه شده است. این جنگنده قابلیت حمل سلاح هسته‌ای ندارد و از ابتدا بر اساس نیازهای دفاعی خاص توکیو سفارشی‌سازی شده است.

برنامه Japan Super Interceptor چیست؟

با وجود تعداد بالای F-15J در خدمت، فرسودگی سازه، سامانه‌های قدیمی و ظهور تهدیدات نسل جدید، توکیو به جای کنار گذاشتن کامل این ناوگان، مسیر نوسازی عمیق را انتخاب کرد. طبق برنامه فعلی، حدود نیمی از ناوگان موجود به استاندارد JSI ارتقا می‌یابد و باقی‌مانده به تدریج بازنشسته و با F-35 های بیشتر جایگزین خواهد شد.

هدف، رساندن توان حسگرها، پردازش و تسلیحات F-15J به سطح جدیدترین نسخه‌های F-15EX Advanced Eagle بوئینگ و افزایش طول عمر عملیاتی آن برای سال‌ها است. مهم‌ترین محورهای این ارتقا عبارت‌اند از:

داخل خبر (468x60)
  • رادار آرایه فازی فعال: رادار مکانیکی قدیمی AN/APG-63(V)1 با رادار پیشرفته AN/APG-82(V)1 AESA جایگزین می‌شود که برد کشف، توان رهگیری هم‌زمان چند هدف و مقاومت در برابر جنگ الکترونیک را به شکل چشمگیری افزایش می‌دهد.
  • کابین و پردازش ماموریت: افزودن رایانه ماموریت Advanced Display Core Processor II و کابین تمام‌دیجیتال با نمایشگرهای پیشرفته، آگاهی موقعیتی خلبان و مدیریت تسلیحات را متحول می‌کند.
  • بقاپذیری و جنگ الکترونیک: سامانه یکپارچه هشدار و بقاپذیری AN/ALQ-250 موسوم به EPAWSS به همراه گیرنده‌های هشدار راداری و سامانه‌های ارتباطی جدید، امکان بقا در محیط‌های به شدت آلوده به پدافند هوایی پیشرفته را فراهم می‌کند.
  • تسلیحات جدید: سازگاری با موشک‌های هوا به هوای پیشرفته ژاپنی AAM-4B و AAM-5B و همچنین مهمات دورایستای آمریکایی AGM-158 JASSM و نسخه دوربرد JASSM-ER. بررسی‌ها برای نصب سامانه جستجو و رهگیری فروسرخ Legion-ES ساخت لاکهید مارتین نیز در جریان است.

نقش F-15J در کنار جنگنده‌های پنهان‌کار

با تشدید تحرکات هوایی روسیه و چین در اطراف ژاپن، محیط امنیتی این کشور به سرعت پیچیده‌تر شده است. برنامه JSI قصد ندارد F-15J را به یک جنگنده پنهان‌کار تبدیل کند؛ بلکه تمرکز آن بر افزایش توان کشف، بقا و ضربه‌زنی از فاصله ایمن در یک میدان نبرد پرتراکم است.

ترکیب رادار AESA و حسگر فروسرخ IRST به F-15J اجازه می‌دهد اهداف با سطح مقطع راداری کم را به صورت غیرفعال و بدون انتشار امواج راداری شناسایی کند. در عین حال، سامانه EPAWSS شانس بقای آن در برابر رادارها و موشک‌های دشمن را بالا می‌برد.

در دکترین جدید نیروی هوایی ژاپن، F-15JSI به عنوان یک «کامیون موشکی» پرسرعت و بردبلند عمل خواهد کرد؛ پلتفرمی که می‌تواند حجم بالایی از موشک‌های دورایستا را از فواصل امن شلیک کند، در حالی که جنگنده‌های پنهان‌کار F-35 مأموریت نفوذ، شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات در عمق حریم هوایی دشمن را بر عهده دارند. این همکاری شبکه‌محور با حسگرهای زمینی و هوایی ژاپن تکمیل می‌شود.

نگاه به آینده پدافند هوایی ژاپن

ارتقای ۹۸ فروند F-15J نه تنها هزینه جایگزینی کامل ناوگان با جنگنده‌های نو را کاهش می‌دهد، بلکه برد رهگیری و عمق ذخایر مهمات ژاپن را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. این رویکرد دوگانه، ترکیبی از جنگنده‌های ارتقایافته نسل چهار و نیم و جنگنده‌های نسل پنجم را پدید می‌آورد که می‌تواند برتری هوایی توکیو را در برابر تهدیدات رو به رشد منطقه حفظ کند.

کارشناسان معتقدند موفقیت برنامه JSI می‌تواند الگویی برای دیگر دارندگان F-15 در جهان باشد که به دنبال تمدید عمر رهگیرهای خود با هزینه‌ای کمتر از خرید پلتفرم‌های کاملا جدید هستند.