گروهی متشکل از ۲۵ برنده مدال فیلدز، عالیترین افتخار دنیای ریاضیات، با انتشار بیانیهای مشترک به شدت از شیوه فعالیت شرکتهای بزرگ هوش مصنوعی در قلمرو ریاضیات انتقاد کردند. در صدر این فهرست نام ترنس تائو، ریاضیدان نامدار استرالیایی-آمریکایی و یکی از پراستنادترین چهرههای ریاضی معاصر، به چشم میخورد.
امضاکنندگان این بیانیه هشدار دادهاند که رویکرد فعلی غولهای فناوری، بنیانهای تفکر ریاضی و فرهنگ پژوهش در این علم را تهدید میکند. به باور آنها، شرکتها با مسائل پیچیده و عمیق ریاضی مانند یک «بنچمارک» یا آزمون عملکرد برای مدلهای هوش مصنوعی رفتار میکنند؛ مسائلی که حل آنها را میتوان صرفاً با آزمونوخطای گسترده، توان پردازشی بالا و بهینهسازی آماری به سرانجام رساند، بدون آنکه درکی واقعی از ساختار و زیبایی ریاضی حاصل شود.
ریاضیات بنچمارک نیست
ریاضیدانان در بیانیه خود تأکید کردهاند که ماهیت ریاضیات فراتر از یافتن پاسخ نهایی است. اثبات یک قضیه، ساختن یک نظریه یا کشف ارتباطی پنهان میان شاخههای مختلف، فرآیندی زمانبر، جمعی و مبتنی بر استدلال دقیق است. اما به گفته آنها، شرکتهای هوش مصنوعی این فرآیند را به یک مسابقه سرعت برای کسب امتیاز در جدولهای ارزیابی تقلیل دادهاند.
در این بیانیه آمده است: «ما شاهد یک تهدید عمومی علیه فعالیتهای فکری هستیم.» نویسندگان معتقدند این تهدید نهتنها متوجه ریاضیات، بلکه متوجه کلیت فعالیتهای فکری و علمی است؛ جایی که سرعت و مقیاس جای دقت، تأمل و اصالت را میگیرد.
انتشار شتابزده و بحران ارجاعدهی
یکی از محورهای اصلی انتقاد این ۲۵ دانشمند، نحوه انتشار نتایج است. آنها میگویند راهحلهای تولیدشده توسط سیستمهای هوش مصنوعی با عجله و بدون ارائه گزارشهای علمی دقیق، جزئیات اثبات و استناد کافی به کارهای پیشین منتشر میشوند.
این رویه به گفته امضاکنندگان، دو پیامد خطرناک دارد: نخست، زمان کافی برای بررسی دقیق، بازبینی همتایان و ارجاع درست به پژوهشهای پیشین اختصاص نمییابد و دوم، پرسشهای جدی درباره انتساب اثر و سرقت علمی به وجود میآورد. در بیانیه تصریح شده است: «این رویکرد پرسشهای شدیدی را در زمینه انتساب و سرقت علمی ایجاد میکند.»
در دنیای ریاضیات، ارجاعدهی دقیق و احترام به سابقه یک مسئله، بخشی جداییناپذیر از اخلاق پژوهش است. بسیاری از اثباتها بر شانه دههها تلاش دیگران بنا شدهاند و نادیده گرفتن این زنجیره، به معنای گسستن پیوند دانش است.
پای اخلاق پژوهش در میان است
بیانیه ریاضیدانان صرفاً یک هشدار نظری نیست؛ آنها به نمونههای عینی از رفتارهای مسئلهساز نیز اشاره کردهاند. بر اساس گزارشهای منتشرشده، شرکت OpenAI به یک استاد ریاضی پیشنهاد داده بود که نام او را در اثبات مرتبط با معادلات مشهور ناویر-استوکس قرار دهد، به شرط آنکه همکاری پژوهشی خود با شرکت رقیب، آنتروپیک، را قطع کند.
چنین پیشنهادی از نگاه جامعه ریاضی، مصداق آشکار تلاش برای خرید اعتبار علمی و ایجاد انحصار بر استعدادهاست. امضاکنندگان با تأکید بر ارزشهای بنیادین این حرفه نوشتهاند: «ارزشمندترین منابع حرفه ما دانشجویان و ایدهها هستند.» جملهای که یادآور میشود پیشرفت ریاضیات نه با قراردادهای محرمانه و رقابتهای تجاری، بلکه با پرورش آزادانه نسل جدید پژوهشگران و گردش آزاد ایدهها ممکن میشود.
زنگ خطر برای آینده دانش
هشدار برندگان مدال فیلدز را میتوان نشانهای از شکاف عمیق میان فرهنگ آکادمیک و فرهنگ صنعتی هوش مصنوعی دانست. در حالی که شرکتها به دنبال نمایش قدرت مدلهای خود از طریق حل مسائل هزاره یا معادلات دیفرانسیل پیچیده هستند، ریاضیدانان نگراناند که این نمایشها، درک عمومی از چیستی ریاضیات را مخدوش کند و نسل آینده را به سمت حلمسئله سطحی سوق دهد.
آنها از شرکتهای فناوری خواستهاند به جای رقابت برای انتشار سریع و کسب عنوان «اولین حلکننده»، به اصول بنیادین پژوهش پایبند باشند: ارائه اثباتهای کامل و قابل بازبینی، ارجاع دقیق به منابع، همکاری شفاف با جامعه دانشگاهی و پرهیز از تجاریسازی اخلاق علمی.
این بیانیه تاریخی که به امضای چهرههایی رسیده که خود مسیر ریاضیات مدرن را شکل دادهاند، یادآور میشود که هوش مصنوعی میتواند ابزاری قدرتمند برای ریاضیات باشد، اما تنها در صورتی که در خدمت فرهنگ ریاضی قرار گیرد، نه بر فراز آن. در غیر این صورت، به گفته این دانشمندان، آنچه در خطر است نه فقط اعتبار چند مقاله، بلکه خود شیوه تولید و انتقال دانش بشری است.
دیدگاهها (0)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.