کشف یک دندان فسیلی ۹ میلیون ساله در قلب خشکترین بیابان جهان، تصویر دانشمندان از گذشته آتاکاما را بهکلی تغییر داده است؛ بیابانی که امروز تقریباً هیچ بارشی ندارد، زمانی میزبان رودخانهها، پوشش گیاهی و جوندگان بزرگ وابسته به آب بوده است.
دندانی کوچک با پیامی بزرگ از گذشته
به گزارش آیافالساینس به نقل از زومیت، پژوهشگران در بیابان آتاکاما در شیلی، دندانی فسیلشده متعلق به حدود ۹ میلیون سال پیش را کشف کردهاند. بررسیهای ریختشناسی نشان میدهد این دندان به یکی از خویشاوندان باستانی کپیباراها (بزرگترین جوندگان زنده امروزی) از زیرخانواده Hydrochoerinae تعلق دارد.
کپیباراهای امروزی جانورانی نیمهآبزی هستند؛ برای تغذیه، تنظیم دمای بدن و در امان ماندن از شکارچیان، همواره در نزدیکی رودخانهها، تالابها و منابع آبی پایدار زندگی میکنند. همین وابستگی شدید به آب است که حضور خویشاوند باستانی آنها در آتاکاما را به سرنخی اقلیمی ارزشمند تبدیل میکند.
آتاکاما همیشه خشک نبوده است
بیابان آتاکاما امروز یکی از خشنترین و خشکترین محیطهای زمین شناخته میشود؛ در برخی بخشهای آن سالها بدون بارش میگذرد. پژوهشگران مدتهاست آن را یکی از قدیمیترین پهنههای خشک پیوسته روی زمین میدانند، اما یافته جدید نشان میدهد خشکی آن یکنواخت و همیشگی نبوده است.
به گفته تیم تحقیق، این فسیل با تصور رایج از آتاکاما بهعنوان بیابانی «همیشه خشک» سازگار نیست. دستکم بخشهایی از این منطقه در اواخر میوسن، شرایطی بهمراتب مرطوبتر داشته که آب و پوشش گیاهی کافی برای زیست جوندگان بزرگ نیمهآبزی را فراهم میکرده است.
چرا دندانها روایتگر تاریخ اقلیم هستند؟
دندانها به دلیل مقاومت بالا در برابر فرسایش، اغلب بهتر از سایر استخوانها در لایههای زمین باقی میمانند و اطلاعات دقیقی درباره رژیم غذایی و محیط زندگی جانور ارائه میدهند. شکل تاج، الگوی سایش و ساختار مینای همین دندان کوچک به دانشمندان اجازه داد آن را در گروه جوندگان بزرگ مرتبط با کپیبارا جای دهند و از آن استنباط محیطی کنند.
این استنباط با دیگر شواهد پراکنده نیز همخوان است؛ یافتههای پیشین شامل فسیلهای گیاهی، رسوبات رودخانهای باستانی و نهشتههای دریاچهای گذرا، پیشتر دورههایی مرطوبتر را در تاریخ آتاکاما پیشنهاد کرده بودند. دندان تازهکشفشده، قطعه دیگری از همین پازل است.
چه چیزی آتاکاما را به خشکترین نقطه زمین تبدیل کرد؟
خشکی افسانهای آتاکاما نتیجه همافزایی چند عامل بزرگمقیاس است: سد رطوبتی رشتهکوه آند که مانع ورود هوای مرطوب از شرق میشود، جریان سرد هومبولت در اقیانوس آرام که تبخیر و تشکیل ابرهای بارانزا را کاهش میدهد، و الگوهای پایدار پرفشار جوی که فرونشینی هوا و خشکی را تداوم میبخشد.
با این حال، در مقیاس میلیونها سال، همین سامانهها دستخوش تغییر شدهاند. جابهجایی تدریجی قارهها، بالا آمدن آند، نوسان جریانهای اقیانوسی و تغییر مدار زمین میتواند مسیر رودخانهها، شدت بارش و گستره پوشش گیاهی را دگرگون کند. فسیل جدید گواهی است بر اینکه حتی پایدارترین بیابانها نیز تاریخ اقلیمی پویایی دارند.
نه جنگل سرسبز، بلکه واحههای پراکنده
پژوهشگران تأکید میکنند کشف اخیر به معنای جنگلی سرسبز در جای آتاکامای امروزی نیست. محتملترین سناریو، چشماندازی موزاییکی است: دشتهای خشک با نوارهای رودخانهای، تالابهای فصلی و واحههای گیاهی پراکنده که زیستگاهی مناسب برای جانوران وابسته به آب فراهم میکرده است. همین تفاوت ظریف، اهمیت یافته را دوچندان میکند؛ چون نشان میدهد آستانه خشکی منطقه در گذشته پایینتر بوده است.
اهمیت یافته برای مطالعات اقلیمی
درک نوسانات رطوبتی آتاکاما در گذشته، فقط یک کنجکاوی دیرینهشناسی نیست. این بیابان به دلیل شباهت به شرایط مریخ، آزمایشگاه طبیعی مهمی برای مطالعات خشکی حدی، تکامل اکوسیستمهای کمآب و حتی پژوهشهای سیارهشناسی به شمار میرود. هر سرنخ از دورههای مرطوب گذشته، به مدلسازی دقیقتر تغییرات اقلیمی بلندمدت و پیشبینی تابآوری اکوسیستمها در برابر گرمایش جهانی کمک میکند.
مقاله مربوط به این کشف برای انتشار در ژورنال Scientific Reports از مجموعه نیچر پذیرفته شده است و به گفته نویسندگان، بررسیهای تکمیلی با تحلیل ایزوتوپی مینای دندان و مطالعه رسوبات پیرامونی میتواند جزئیات بیشتری از دما، بارش و نوع پوشش گیاهی آن دوران را آشکار کند.
فسیلی به اندازه یک دندان، بار دیگر ثابت کرد که زمین حتی در خشکترین گوشههایش، خاطراتی مرطوب و زنده در دل سنگها پنهان کرده است؛ خاطراتی که با هر کشفی، فصل تازهای از تاریخ اقلیم را ورق میزند.
دیدگاهها (0)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.