چند هفته پیش، مریخنورد پرسویرنس ناسا برای لحظاتی نگاه خود را از صخرههای دهانه یزرو برداشت و رو به آسمان گرفت. آنچه دوربینهای این کاوشگر ثبت کردند، برای نخستین بار در تاریخ اکتشافات فضایی، پنهانشدن زمین پشت یک جرم آسمانی از سطح دنیایی دیگر است؛ تصویری که در آن فوبوس، قمر کوچک مریخ، برای دقایقی سیاره آبی ما را از دید ربات کاوشگر ناسا پنهان کرد.
اختفایی که فقط از یک نقطه خاص دیده میشود
در ستارهشناسی، وقتی یک جرم دوردست پشت جرم دیگری قرار میگیرد، پدیده «اختفا» رخ میدهد؛ رویدادی که با «گذر» تفاوت دارد. در گذر، جرم پیشرو تنها بخشی از نور ستاره پشتی را میگیرد، اما در اختفا، جرم جلویی بهطور کامل جرم پشتی را از دید ناظر حذف میکند. ماه در آسمان شب زمین مرتباً چنین نمایشهایی برای ستارگان و سیارات اجرا میکند، اما دیدن این پدیده از سطح مریخ چندان ساده نیست.
فوبوس و دیموس، دو قمر مریخ، بهویژه هنگام طلوع و غروب، بخش کوچکی از آسمان را اشغال میکنند و احتمال عبور همزمان آنها از برابر یک جرم جذاب بسیار کم است. به همین دلیل، وقوع اختفای زمین پشت فوبوس در شامگاه دوم ژوئیه، یک اتفاق ویژه به حساب میآید.
تصاویری از شبانگاه مریخ
تصاویر منتشرشده توسط آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (JPL) در گرگومیش مریخ ثبت شدهاند. در این فریمها میتوان فوبوس را به شکل یک هلال باریک و زمین را بهصورت نقطهای آبی و کمرنگ دید. دکتر جاستین ماکی درباره این مجموعه تصاویر گفت: «این تصویر ترکیبی، یک خودنگاره منحصربهفرد از زمین است که از سطح سیارهای دیگر ثبت شده و فوبوس نیز بهطور اتفاقی در آن ظاهر شده است.»
دوربینی که این لحظه را شکار کرد، Mastcam-Z نام دارد؛ همان دوربینی که پرسویرنس برای بررسی صخرهها و حفاری طراحی شده بود و در زمان ساخت کاوشگر هم جزو پیشرفتهترینها محسوب نمیشد. حالا که بیش از شش سال از پرتاب و ۱۹۰۷ روز از فرود این مریخنورد میگذرد، کیفیت تصاویر آن نسبتاً پایین به نظر میرسد، اما همین تصاویر برای ثبت این رویداد نادر کافی بود. JPL نسخه دومی از تصاویر را هم منتشر کرده که در آن نور بازتابیده از جو رقیق مریخ حذف شده و آسمان پشت فوبوس کاملاً سیاه دیده میشود.
چرا این اتفاق اینقدر نادر بود؟
ثبت چنین نمایی تنها به یک دلیل ممکن شد: از دیدگاه مریخ، زاویه ظاهری میان خورشید و زمین در آسمان آن شب بهاندازه کافی بزرگ بود و پرسویرنس میتوانست بخش روشن قابل توجهی از سطح زمین را ببیند. از سوی دیگر، فوبوس در فاز هلال قرار داشت؛ اگر بخش بیشتری از این قمر روشن بود، درخشش آن آنقدر زیاد میشد که زمین را تحتالشعاع قرار دهد.
این اختفا حدود ساعت ۷ شب به وقت محلی مریخ رخ داد. در نیمکره شمالی سیاره سرخ، فصل زمستان در جریان است و خورشید مدتها پیش از این رویداد غروب کرده بود؛ شرایطی که تماشای آسمان را برای پرسویرنس کاملاً شفاف کرده بود.
شانس و برنامهریزی؛ کلید اصلی این تصویر
دکتر مارک لمون از مؤسسه علوم فضایی در این باره توضیح میدهد: «فوبوس روزانه سه بار از آسمان مریخ میگذرد و زمین نیز در بازههای طولانی ماهها قابل مشاهده است، اما همراستاشدن این دو جرم به برنامهریزی دقیق و کمی شانس نیاز دارد.»
از آنجا که فوبوس در فاصله بسیار نزدیکی از سطح مریخ میچرخد، هر اختفا تنها از بخش کوچکی از سطح این سیاره قابل مشاهده است. دهانه یزرو، محل فرود پرسویرنس، از قضا در موقعیت مناسب برای دیدن این رویداد قرار داشت و کاوشگر ناسا توانست از این فرصت استفاده کند.
منظرههایی که فضانوردان آینده خواهند دید
برای فضانوردانی که روزی پا بر روی مریخ خواهند گذاشت، تماشای گذر قمرهای این سیاره از مقابل خورشید یکی از جذابترین تجربهها خواهد بود. اما تماشای رقص فوبوس با زمین در آسمان مریخ، تجربهای است که حتی تصور آن هم هیجانانگیز است. شاید تنها رویدادی که بتواند با آن رقابت کند، گذر خود زمین از مقابل خورشید از دید مریخ باشد؛ پدیدهای بسیار نادر که آخرین بار در سال ۱۹۸۴ رخ داد و نوبت بعدی آن به سال ۲۰۸۴ موکول شده است.
نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده است.