محمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی، در همایش ملی حکمرانی و تنظیمگری فضای مجازی که روز چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ برگزار شد، با تشریح تحولات حکمرانی دیجیتال، نسبت به واگذاری قدرت تنظیمگری به پلتفرمهای خارجی هشدار داد و توسعه سکوهای بومی را مسئلهای حاکمیتی توصیف کرد.
قدرت تنظیمگری در دست پلتفرمها
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی مرکز ملی فضای مجازی، آقامیری با بیان اینکه در فضای دیجیتال، قدرت تنظیمگری بهطور فزایندهای از نهادهای سنتی به پلتفرمها منتقل شده است، گفت: حاکمیت بدون در اختیار داشتن سکو، ابزار مؤثری برای اعمال قواعد خود ندارد. به گفته او، الگوریتمها امروز رفتار کاربران را تنظیم میکنند و این صاحب سکو است که تعیین میکند چه محتوایی، چه فروشگاهی یا چه دیدگاهی بیشتر دیده شود.
وی افزود در چنین شرایطی، ابزارهای نظارتی سنتی حاکمیت آنقدر ضعیف شدهاند که حتی امکان ارزیابی دقیق الگوریتمها را فراهم نمیکنند. او به پروندههای اخیر شورای رقابت اشاره کرد و گفت: «حتی در فروشگاهها نیز سکو تعیین میکند که چه فروشگاهی بیشتر در معرض دید باشد و چه فروشگاهی مشتری پیدا کند. شورای رقابت چند پرونده در این حوزه دارد و سکو نیز محکوم شده است؛ یعنی سکو بهصورت جانبدارانه مردم را به یک سمت خاص سوق میدهد.»
کنایه به حامیان فراگیری سکوی آمریکایی
دبیر شورای عالی فضای مجازی با اشاره به دوگانه توسعه سکوهای ایرانی یا فراگیر شدن پلتفرمهای آمریکایی، این انتخاب را فراتر از یک رقابت اقتصادی دانست و گفت: «امروز تنظیمگری با پلتفرم است و مساله این است که تنظیمگر پلتفرم ایرانی باشد یا پلتفرم متخاصم آمریکایی.»
آقامیری با لحنی کنایهآمیز خطاب به برخی مسئولان حامی رفع فیلترینگ اظهار کرد: «گاهی اوقات برخی مسئولان در نماز هم دعا میکنند تا تنظیمگر و سکوی آمریکایی در کشورمان رسمیت پیدا کرده و فراگیر شود؛ تحقق این موضوع یعنی پایان تنظیمگری و حکمرانی کشور.»
به گفته او، اگر امروز بر سر توسعه سکوهای ایرانی یا سکوهای متخاصم بحث جدی وجود دارد، این فقط بحث سکو و اقتصاد نیست، بلکه بحث وجود یا شکست تنظیمگری است.
از تنظیم رفتار انسان تا تنظیم الگوریتم
آقامیری ایجاد سازوکارهای جدید تنظیمگری را دومین چالش مهم این حوزه دانست. او توضیح داد نظام سنتی تنظیمگری بر کنترل افراد و فعالیتهای آنها متمرکز بود، اما این الگو در فضای مجازی کارآمد نیست و باید با سازوکارهای تازه جایگزین شود. ادامه وضعیت فعلی به گفته وی دو پیامد دارد: یا تنظیمگران با سختگیری بیش از حد فعالیتها را متوقف میکنند یا ناچار به مماشات میشوند؛ رویکردی که به اعتقاد او در ایران بسیار فراگیر شده و بهتدریج چارچوب تنظیمگری را از بین میبرد و آن را به خود پلتفرم منتقل میکند.
رئیس مرکز ملی فضای مجازی گذار از تنظیم رفتار انسانها به تنظیم الگوریتمها را تحول بنیادین دانست و گفت پذیرش این مفهوم بسیاری از معادلات موجود را به چالش میکشد، اما با واقعیتهای امروز فضای مجازی مطابقت دارد. وقتی تنظیمگری بر الگوریتم متمرکز میشود، عملاً صاحب سکو تنظیمگر میشود.
شکست مدل اروپایی و قدرت بلامنازع آمریکا
آقامیری با تأکید بر اینکه نظام تنظیمگری در حال انتقال از قواعد سخت به قواعد نرم است، گفت قواعد سخت و ابزارهای نظارتی مربوط به آنها دیگر قدرت پیشین را ندارند. به همین دلیل باید به این پرسش اساسی پاسخ داد که اگر سکو بازیگر اصلی تنظیمگری است، تبعیت یا عدم تبعیت آن از قواعد کشور به معنای وجود یا فقدان تنظیمگری خواهد بود.
او شکست مدلهای مختلف تنظیمگری در اروپا را نیز با همین موضوع مرتبط دانست و افزود: صاحب سکو که آمریکاست، تصمیمهای مورد نظر خود را میگیرد و پلتفرم را مطابق خواسته خود اداره میکند. وقتی کشوری پلتفرم را در اختیار ندارد، قدرت تنظیمگری هم در اختیار آن نیست.
تفکیک امور حاکمیتی از رقابتی
دبیر شورای عالی فضای مجازی نخستین مساله اساسی حکمرانی دیجیتال را تبیین مناسبات جامعه مجازی دانست و گفت همانطور که قانون اساسی بالاترین سند حکمرانی در جهان فیزیکی و حاصل خرد جمعی برای تنظیم مناسبات بخشهای مختلف کشور است، باید بررسی شود آیا این مناسبات برای جامعهای که امروز در فضای مجازی شکل گرفته نیز بهدرستی تعریف شدهاند یا خیر.
به گفته وی، با وجود تأکید مکرر بر اینکه برخی مسائل ماهیت حاکمیتی دارند و باید از ثبات برخوردار باشند تا رشد کنند، همچنان «مقاومت سنگین ساختاری از جنس حفظ قدرت و توسعه قدرت» وجود دارد و این چالش اول حکمرانی دیجیتال است. نوسان مستمر در مسائل حاکمیتی مانع رشد و تکامل آنها میشود.
آقامیری تأکید کرد برای حرکت در مسیر حکمرانی فضای مجازی باید نقشهای مختلف در سطح حاکمیت تفکیک شوند؛ هم میان امور حاکمیتی و غیرحاکمیتی و هم میان حوزههای رقابتپذیر و رقابتناپذیر. به گفته او، امنیت و سیاست خارجی در فضای مجازی از جمله حوزههایی هستند که رقابت در آنها معنا ندارد، در حالی که در ایران توجه کافی به این تفکیک وجود ندارد.
فضای مجازی؛ عرصهای با کمتر از ۱۰ بازیگر اصلی
رئیس مرکز ملی فضای مجازی با اشاره به ادبیات جدید فضای مجازی گفت در جهان فیزیکی حدود ۲۰۰ کشور وجود دارد که همگی در سازمان ملل کرسی دارند، اما در فضای مجازی کمتر از ۱۰ کشور اصلی حضور دارند که از طریق بازیگران اصلی خود یعنی مجموعههای غالب ارائهدهنده خدمات نمایندگی میشوند. حتی در نشستهای سازمان ملل، وزن برخی شرکتهای بزرگ فناوری از کشورها بیشتر است.
وی تنش میان آمریکا و چین را نیز در چارچوب رقابت بر سر قدرت در نظامهای جدید فضای مجازی تحلیل کرد. آقامیری در پایان هشدار داد: «اگر نتوانید تنظیمگری سکوها را درست انجام دهید، ابزارهای حاکمیت بهکلی از بین خواهد رفت و شما با حاکمیتی مواجه میشوید که ظاهر دارد، ولی هیچ باطنی ندارد.»
به اعتقاد او، تنظیمگری فضای مجازی تنها به توسعه اقتصاد دیجیتال یا حفظ فرهنگ محدود نمیشود، بلکه مسئلهای مرتبط با تداوم و امتداد حاکمیت است؛ اگر کشوری بتواند سکویی بر مبنای اصول و ارزشهای خود ایجاد کند و برای آن بازار بسازد، در عمل قدرت تنظیمگری و ارزشهای خود را در داخل و خارج از مرزهای فیزیکی گسترش داده است.
دیدگاهها (0)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.