مرکز ملی فضای مجازی از آغاز اجرای برنامه‌ای گسترده برای ساماندهی بازار پیامک‌های انبوه و تبلیغاتی در کشور خبر داد. بر اساس تصمیم جدید، سرشماره‌های پیامکی مربوط به خدمات بانکی، تبلیغاتی و خدماتی به‌صورت کامل از یکدیگر تفکیک می‌شوند و هویت تمام سرشماره‌ها به‌طور یکپارچه احراز خواهد شد.

این برنامه در جلسه تخصصی بررسی و ساماندهی پیامک‌های انبوه تبلیغاتی به ریاست سیدمحمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی، با حضور نمایندگان وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دستگاه‌های نظارتی ذی‌ربط به تصویب رسیده است.

بازاری ۱۵۰ میلیارد پیامکی با گردش ۱۲ هزار میلیارد تومانی

در این نشست، دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی گزارشی از روند اجرای «مصوبه سیاست‌های ساماندهی خدمات پیامکی ارزش افزوده و پیامک انبوه در شبکه‌های ارتباطی کشور» ارائه کرد. این گزارش به بررسی ابعاد مالی بازار، حجم پیامک‌های مبادله شده و اقدامات دستگاه‌های مسئول در ماه‌های اخیر پرداخته است.

بر اساس آمار ارائه‌شده، سالانه حدود ۱۵۰ میلیارد پارت پیامک انبوه در شبکه ارتباطی کشور ارسال می‌شود که سهم پیامک‌های بانکی و تراکنشی به تنهایی حدود ۶۰ درصد از کل این حجم را تشکیل می‌دهد. گردش مالی این بازار نیز سالانه حدود ۱۲ هزار میلیارد تومان برآورد شده است؛ رقمی که نشان‌دهنده ابعاد عظیم اقتصادی این صنعت در کشور است.

با وجود این گردش مالی قابل توجه، گزارش مرکز ملی فضای مجازی تأکید دارد که بازار پیامک‌های انبوه همچنان با خلأهای جدی در حوزه‌های نظارتی و فنی مواجه است و سازوکارهای فعلی پاسخگوی نیازهای کاربران و کسب‌وکارهاست.

چالش‌های اصلی بازار پیامک‌های انبوه

در جلسه اخیر، چهار محور اصلی به عنوان مهم‌ترین چالش‌های این حوزه مطرح شد:

  • حفاظت از داده‌های کاربران: دسترسی غیرشفاف به اطلاعات کاربران و مبادله این داده‌ها میان برخی ارائه‌دهندگان خدمات، یکی از دغدغه‌های اصلی عنوان شده و نگرانی‌هایی درباره حریم خصوصی ایجاد کرده است.
  • ضعف در نظام مجوزدهی و نظارت: فرآیند صدور مجوز برای شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پیامکی و نظارت مستمر بر عملکرد آن‌ها، به صورت منسجم و یکپارچه اجرا نمی‌شود.
  • مشکلات ساختاری فنی و اقتصادی: نحوه تعامل میان اپراتورها، شرکت‌های تجمیع‌کننده و کسب‌وکارهای ارسال‌کننده پیامک، فاقد شفافیت کافی است و مدل اقتصادی آن نیاز به اصلاح دارد.
  • نارضایتی کاربران از پیامک‌های ناخواسته: حجم بالای شکایت‌های ثبت‌شده از دریافت پیامک‌های تبلیغاتی مزاحم، به‌ویژه پیامک‌هایی که با سرشماره‌های خدماتی ارسال می‌شوند، از دیگر محورهای مورد بحث بود.

تفکیک کامل سرشماره‌های تبلیغاتی، خدماتی و تراکنشی

مهم‌ترین مصوبه این جلسه، اجرای مشترک طرح احراز هویت و تفکیک سرشماره‌های پیامک انبوه توسط مرکز ملی فضای مجازی، وزارت ارتباطات و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. طبق این تصمیم، تمامی سرشماره‌های فعال در کشور باید به‌صورت دقیق دسته‌بندی و ساماندهی شوند.

بر این اساس، سرشماره‌های تبلیغاتی، خدماتی و تراکنشی (بانکی) به‌طور کامل از یکدیگر جدا خواهند شد. این تفکیک به این معناست که دیگر امکان ارسال پیامک‌های تبلیغاتی با پوشش سرشماره‌های خدماتی یا بانکی که معمولاً از سوی کاربران مسدود نمی‌شوند، وجود نخواهد داشت. این اقدام گامی کلیدی برای پایان دادن به سوءاستفاده از سرشماره‌های خدماتی برای تبلیغات ناخواسته محسوب می‌شود.

داخل خبر (468x60)

احراز هویت دقیق صاحبان سرشماره‌ها نیز بخش دیگری از این طرح است تا مشخص شود هر سرشماره متعلق به کدام شخص حقیقی یا حقوقی است و مسئولیت محتوای ارسالی بر عهده چه نهادی قرار دارد.

راه‌اندازی سامانه ثبت و رصد و امکان مسدودسازی برای مردم

برای افزایش شفافیت در زنجیره خدمات پیامکی، راه‌اندازی یک سامانه جامع ثبت و رصد پیامک‌های تبلیغاتی در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس این برنامه، تمام ارائه‌دهندگان خدمات پیامک انبوه موظف خواهند شد کلیه عملیات، قراردادها و تراکنش‌های خود را در این سامانه به‌صورت شفاف ثبت کنند.

این سامانه به نهادهای نظارتی امکان می‌دهد تا به‌صورت برخط بر عملکرد شرکت‌ها نظارت کنند و تخلفات احتمالی از جمله ارسال پیامک بدون رضایت کاربر یا استفاده غیرمجاز از داده‌ها را سریع‌تر شناسایی کنند.

همچنین امکان مسدودسازی دریافت پیامک‌های تبلیغاتی برای کاربران به‌صورت جدی‌تر پیگیری خواهد شد. هرچند مرکز ملی فضای مجازی هنوز جزئیات فنی و زمان دقیق فعال‌سازی این ابزار را اعلام نکرده، اما تأکید شده که حق انتخاب کاربران برای عدم دریافت پیامک‌های تبلیغاتی باید به‌طور کامل تضمین شود و سازوکار آن ساده و در دسترس باشد.

مهلت دو ماهه برای اجرا و بررسی خلأهای قانونی

طبق جمع‌بندی جلسه، دستگاه‌های مسئول شامل مرکز ملی فضای مجازی، وزارت ارتباطات و وزارت فرهنگ، دو ماه فرصت دارند مصوبات مربوط به احراز هویت، تفکیک سرشماره‌ها و راه‌اندازی سامانه نظارتی را به مرحله اجرا برسانند.

پس از پایان این مهلت دوماهه، عملکرد دستگاه‌ها ارزیابی خواهد شد و در صورتی که همچنان خلأ قانونی یا مقرراتی در حوزه پیامک‌های انبوه باقی مانده باشد، پیشنهادهای تکمیلی دستگاه‌های مجری برای رفع این نواقص در کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی کشور بررسی و تصویب خواهد شد.

کارشناسان معتقدند در صورت اجرای دقیق این مصوبات، می‌توان انتظار داشت که ضمن کاهش چشمگیر مزاحمت پیامک‌های تبلیغاتی ناخواسته، اعتماد کاربران به پیامک‌های خدماتی و بانکی که حاوی اطلاعات حساس هستند نیز افزایش یابد و بازار ۱۲ همتی این صنعت با شفافیت و نظارت بیشتری به فعالیت خود ادامه دهد.