قرارداد ۵ میلیارد دلاری آمریکا با عربستان برای تحویل بیش از ۱۰ هزار بمب هوشمند دوربرد

واشنگتن گام بزرگی برای تقویت توان هوایی ریاض برداشته است. وزارت امور خارجه آمریکا در تاریخ ۴ سپتامبر (۱۳ شهریور) کنگره را از طرح فروش یک بسته تسلیحاتی به ارزش تقریبی ۵ میلیارد دلار به عربستان سعودی مطلع کرد؛ بسته‌ای که شامل بیش از ۱۰ هزار کیت بمب هوشمند دوربرد JDAM-ER است و در صورت نهایی شدن، یکی از بزرگ‌ترین قراردادهای فروش نظامی خارجی آمریکا در سال‌های اخیر خواهد بود.

به گفته منابع رسمی، شرکت هوافضای بوئینگ پیمانکار اصلی این پروژه است و وظیفه تأمین کیت‌های هدایت و هماهنگی تحویل بمب‌ها را بر عهده خواهد داشت. این اطلاع‌رسانی هنوز به معنای امضای قطعی قرارداد یا تعیین زمان‌بندی تحویل نیست و اکنون وارد دوره بررسی کنگره شده است.

جزئیات بسته ۵ میلیارد دلاری؛ چه چیزی به عربستان می‌رسد؟

بر اساس اطلاعیه فروش نظامی خارجی (Foreign Military Sales)، این بسته شامل ترکیبی از کیت‌های هدایت و بدنه‌های بمب است:

• ۵,۰۰۴ کیت هدایت KMU-572 برای بمب‌های ۵۰۰ پوندی
• ۵,۰۰۰ کیت هدایت KMU-556 برای بمب‌های ۲۰۰۰ پوندی
• ۵,۰۰۴ بمب ۵۰۰ پوندی از نوع BLU-111
• ۵,۰۰۰ بمب ۲۰۰۰ پوندی از نوع BLU-117

در مجموع بیش از ۱۰ هزار مجموعه بمب دقیق هدایت‌شونده در این قرارداد گنجانده شده است. ارزش کل بسته حدود ۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود که آن را در زمره سنگین‌ترین معاملات تسلیحاتی آمریکا با یک خریدار خارجی در سال‌های اخیر قرار می‌دهد.

JDAM-ER چیست و چرا مهم است؟

کیت JDAM-ER یا Joint Direct Attack Munition-Extended Range، نسخه دوربرد خانواده معروف JDAM است که به‌طور مشترک توسط بوئینگ و دولت استرالیا توسعه یافته است. ایده اصلی این سامانه ساده اما بسیار اثربخش است: تبدیل بمب‌های سقوط آزاد و غیرهوشمند به سلاح‌های دقیق هدایت‌شونده با افزودن یک مجموعه هدایت ماهواره‌ای و بال‌های بازشونده.

در نسخه معمولی JDAM، برد پرتاب حدود ۲۴ کیلومتر است، اما در مدل ER با اضافه شدن باله‌های تاشو که پس از رها شدن از هواپیما باز می‌شوند، برد پروازی به بیش از ۷۲ کیلومتر افزایش می‌یابد. این افزایش سه‌برابری به جنگنده اجازه می‌دهد مهمات را از فاصله‌ای بسیار ایمن‌تر و خارج از برد بسیاری از سامانه‌های پدافند هوایی کوتاه‌برد و میان‌برد رها کند.

هر کیت JDAM-ER مجهز به گیرنده GPS و سامانه ناوبری اینرسی است و می‌تواند بمب را با خطای حدود ۱۲ متر به هدف بکوبد. این دقت، در کنار برد بلند، ارزش تاکتیکی بالایی ایجاد می‌کند؛ به‌ویژه برای نیروی هوایی عربستان که ناوگانی متشکل از جنگنده‌های اف-۱۵، یوروفایتر تایفون و تورنادو در اختیار دارد و پیش‌تر نیز از کیت‌های JDAM استفاده کرده است.

پیشینه‌ای بحث‌برانگیز؛ از یمن تا توقف فروش در دوره اوباما

فروش مهمات هدایت‌دقیق به عربستان همواره حساسیت‌برانگیز بوده است. پس از آغاز عملیات ائتلاف به رهبری ریاض در یمن در سال ۲۰۱۵، گزارش‌های متعدد نهادهای حقوق بشری و برخی رسانه‌های بین‌المللی از کشته شدن غیرنظامیان در حملاتی که در آن‌ها از بمب‌های مجهز به کیت JDAM آمریکایی استفاده شده بود، منتشر شد.

همین انتقادها باعث شد دولت باراک اوباما در دسامبر ۲۰۱۶ فروش سامانه‌های هدایت دقیق به عربستان را به‌طور موقت متوقف کند. در سال‌های بعد نیز چندین طرح در کنگره آمریکا برای محدود کردن یا مشروط کردن فروش تسلیحات به ریاض مطرح شد، اما هیچ‌کدام به سد نهایی برای توقف کامل معاملات تبدیل نشد.

نکته قابل توجه در اطلاعیه جدید این است که هیچ اشاره‌ای به جنگ یمن یا شرط و شروط مرتبط با نحوه استفاده از این بمب‌ها نشده است. این در حالی است که از سال ۲۰۲۲ آتش‌بس گسترده‌ای در یمن برقرار شده و سطح درگیری‌ها به شکل محسوسی کاهش یافته است، هرچند پرونده حقوق بشری این جنگ همچنان در محافل سیاسی آمریکا مطرح است.

استدلال واشنگتن؛ تقویت متحد اصلی غیرناتو بدون برهم زدن توازن منطقه

وزارت خارجه آمریکا این فروش را در چارچوب استاندارد «فروش نظامی خارجی» توجیه کرده و سه هدف اصلی را برشمرده است:

• حمایت از اهداف سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه
• افزایش توان عربستان سعودی برای دفاع از قلمرو و حریم هوایی خود
• تقویت جایگاه ریاض به عنوان یک متحد اصلی غیرناتو (Major non-NATO Ally)

در این بیانیه همچنین تأکید شده که این قرارداد توازن نظامی منطقه را برهم نمی‌زند و برای اجرای آن نیازی به استقرار پرسنل اضافی آمریکایی در خاک عربستان نخواهد بود. این دو نکته معمولاً برای جلب نظر کنگره و کشورهای همسایه مطرح می‌شود.

سرنوشت قرارداد در کنگره؛ تأیید قطعی نیست

مانند تمام معاملات فروش نظامی خارجی، اطلاع‌رسانی به کنگره به معنای نهایی شدن فروش نیست. قانون‌گذاران آمریکایی اکنون یک دوره بررسی در اختیار دارند تا در صورت مخالفت، قطعنامه‌ای برای بلوکه کردن یا اصلاح قرارداد ارائه دهند.

تجربه نشان داده که بسته‌های تسلیحاتی پیشین عربستان نیز بارها به دلیل مخالفت برخی نمایندگان دموکرات و حتی جمهوری‌خواه با تأخیر، کاهش حجم یا توقف موقت مواجه شده‌اند. بنابراین حتی در صورت عدم مخالفت رسمی کنگره، جدول زمانی تحویل این کیت‌ها می‌تواند چند ساله باشد و به ظرفیت تولید بوئینگ و اولویت‌بندی سفارش‌های دیگر مشتریان از جمله نیروی هوایی آمریکا و استرالیا بستگی دارد.

با این حال، تأیید اولیه این بسته ۵ میلیارد دلاری پیام سیاسی روشنی دارد: واشنگتن همچنان عربستان را شریک امنیتی کلیدی خود در خلیج فارس می‌داند و حاضر است پیشرفته‌ترین مهمات دوربرد هدایت‌شونده خود را در اختیار این کشور قرار دهد؛ سلاحی که می‌تواند دکترین رزم هوایی ریاض را از بمباران نزدیک به عملیات دورایستا (Stand-off) و کم‌خطرتر برای خلبانان تغییر دهد.