در حالی که بسیاری از گونههای دریایی با بحران کاهش جمعیت روبهرو هستند، ماهیان مرکب مسیری متفاوت را طی کردهاند. دادههای جمعآوریشده در چند دهه گذشته نشان میدهد جمعیت این سرپایان شاخکدار بهطور پیوسته افزایش یافته است؛ پدیدهای که نگاه دانشمندان را به تحولات اکوسیستم اقیانوسها تغییر داده است.
رشدی که فراتر از انتظار بود
سرپایان گروهی شامل ماهی مرکب، هشتپا و سپیداج هستند، اما در میان آنها ماهی مرکب رشد جمعیتی برجستهتری داشته است. نخستین بار در سال ۲۰۱۶، پژوهشگران دانشگاه آدلاید با تحلیل دادههای ۶۰ ساله دریافتند این افزایش حتی در مناطقی که هیچ فعالیت صید صنعتی وجود نداشته نیز مشاهده میشود. همین موضوع تردید جدی درباره فرضیه «صید بیرویه بهعنوان عامل اصلی» ایجاد کرد.
در ابتدا دو فرضیه غالب مطرح بود: نخست کاهش شکارچیان بزرگ مانند ماهیهای شکارچی و پستانداران دریایی که فشار شکار بر ماهی مرکب را کم کرده، و دوم افزایش دمای آب اقیانوسها که به دلیل سوختوساز بالای ماهیان مرکب میتوانست به سود آنها باشد. اما مطالعات جدید تصویر دقیقتری ارائه میدهند.
مدلسازی جدید چه میگوید؟
به گزارش ساینسآلرت، تیمی به سرپرستی «رِمی دِنهشِر»، زیستشناس دریایی، با استفاده از مدلهای رایانهای اکوسیستمهای دریایی، اثر همزمان کاهش شکارچیان و افزایش دما را شبیهسازی کردند. نتایج نشان داد حذف شکارچیان بزرگ واقعاً میتواند به افزایش تعداد ماهیان مرکب منجر شود، اما این افزایش به معنای جبران خلأ اکولوژیکی ناشی از نابودی شکارچیان نیست.
به بیان دیگر، با کم شدن ماهیهای بزرگ، شبکه غذایی اقیانوس آسیب میبیند و ماهی مرکب هرچند فراوانتر میشود، اما نمیتواند نقش اکولوژیکی آنها را پر کند یا کاهش تنوع زیستی را جبران کند.
غذای بیشتر، نه آب گرمتر
یافته کلیدی این پژوهش، نقش منابع غذایی است. وقتی شکارچیان بزرگ کم میشوند، ماهیهای کوچک و طعمههای میانی بیشتر زنده میمانند و در نتیجه غذای در دسترس برای ماهیان مرکب بهشدت افزایش مییابد. از آنجا که ماهیان مرکب برای حفظ رشد سریع خود به انرژی فراوان نیاز دارند — بهطوری که برخی گونهها روزانه تا ۳۰ درصد وزن بدن خود غذا مصرف میکنند — فراوانی طعمه مهمترین موتور رشد جمعیت آنهاست.
برخلاف تصور رایج، مدلها نشان دادند گرمایش آب حتی میتواند اثر منفی داشته باشد. در آب گرمتر، متابولیسم این جانوران افزایش مییابد و برای تأمین انرژی بیشتر، نیاز به غذای بیشتری پیدا میکنند. اگر میزان غذا به همان نسبت بیشتر نشود، گرما به عاملی استرسزا تبدیل میشود و فشار فیزیولوژیک را بالا میبرد.
برگ برنده ماهی مرکب: زندگی سریع و سازگار
آنچه ماهیان مرکب را در اقیانوسهای آشفته امروز موفق کرده، ویژگیهای زیستی منحصربهفرد آنهاست. بسیاری از گونهها تنها یک تا دو سال عمر میکنند، بسیار سریع رشد میکنند و نسلهای جدید به سرعت جایگزین میشوند. این چرخه کوتاه زندگی به آنها اجازه میدهد نسبت به تغییرات محیطی — از صید ترال کفروب گرفته تا موجهای گرمایی دریایی — واکنش فوری نشان دهند.
در یک قرن گذشته، ترکیب عواملی مانند افزایش موجهای گرما، گسترش صید مخرب بستر دریا و کاهش شکارچیان بزرگ، شرایطی ایجاد کرده که دقیقاً با توان سازگاری ماهیان مرکب همخوانی دارد. پژوهشگران تأکید میکنند که افزایش جمعیت آنها بیش از آنکه نتیجه مستقیم گرمایش جهانی باشد، نشانه توانایی بالای آنها در بهرهبرداری از اکوسیستمهای ناپایدار و برهمخورده است.
محدودیتهای سازگاری
با این حال، این موفقیت نامحدود نیست. اگر کمبود غذا به مشکل اصلی تبدیل شود، اقیانوسهای گرمتر و بیشازحد صیدشده دیگر محیط مناسبی برای ماهیان مرکب نخواهند بود. نمونه عینی آن در سواحل جنوبی کالیفرنیا دیده شده؛ جایی که پدیدههای النینو و لانینا با کاهش منابع غذایی، اثر مثبت احتمالی دمای بالاتر را کاملاً خنثی کردند.
پژوهشگران میگویند هنوز پرسشهای بیپاسخ زیادی باقی است. مدل فعلی برخی عوامل مهم مانند تغییرات دما در لایههای مختلف عمق اقیانوس و تأثیر گرما بر رشد جنین ماهیان مرکب را در نظر نگرفته است. همچنین مشخص نیست آیا این جانوران در آینده قادر خواهند بود انرژی مورد نیاز برای فعالیت بیشتر در آب گرمتر را تأمین کنند یا گرما در نهایت به مانعی برای رشد جمعیت آنها تبدیل خواهد شد.
نسخه پیشچاپ این پژوهش در پایگاه علمی bioRxiv منتشر شده و بررسیهای تکمیلی برای درک دقیقتر آینده سرپایان در اقیانوسهای در حال تغییر ادامه دارد. آنچه مسلم است، انفجار جمعیت ماهی مرکب هشداری است از دگرگونی عمیق شبکه غذایی دریا؛ جایی که برندگان امروز لزوماً نشانه سلامت اکوسیستم نیستند.
دیدگاهها (0)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.