وعدهی عصر فراوانی که ایلان ماسک در گفتوگو با اکونومیست تصویر کرده بود، فعلاً در قفسه فروشگاهها دیده نمیشود. او از آیندهای میگوید که رباتها و هوش مصنوعی آنقدر کالا و خدمات تولید میکنند که تورم بیمعنا میشود و قیمتها سقوط میکند، اما نخستین پیامد اقتصادی رونق هوش مصنوعی دقیقاً برعکس این رویا عمل کرده است: گجتهای روزمره در حال گرانتر شدن هستند، نه ارزانتر.
پایان یک قاعده قدیمی در بازار گجتها
برای دهها سال بازار لوازم الکترونیکی مصرفی یک قانون نانوشته داشت؛ هر نسل جدید با همان بودجه سال قبل، حافظه بیشتر و قدرت پردازشی بالاتری به شما میداد. یکی از موتورهای اصلی این روند، کاهش مداوم قیمت هر گیگابایت رم و حافظه فلش بود. اکنون همین موتور خاموش شده است.
به گزارش TrendForce، تنها در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ قیمت قراردادی انواع حافظه بین ۸۰ تا ۹۰ درصد نسبت به فصل قبل جهش کرده است. برآورد این موسسه نشان میدهد DRAM معمولی بین ۹۰ تا ۹۵ درصد و حافظه NAND بین ۵۵ تا ۶۰ درصد گران شده و قیمت رم مخصوص کامپیوتر در یک فصل دو برابر شده است. گزارش جدید مورگان استنلی حتی از رشد تا ۶ برابری قیمت برخی تراشههای حافظه نسبت به سال گذشته خبر میدهد. این نمودار صعودی که امروز در ویترین فروشگاهها میبینیم، ریشهای هزاران کیلومتر دورتر در کارخانههای تایوان و کره جنوبی دارد.
چرا چتبات شما موبایلتان را گران میکند؟
در نگاه اول ارتباطی میان تایپ یک درخواست در چتبات و قیمت گوشی هوشمند به چشم نمیآید. مدلهای بزرگ زبانی روی سرورهای دیتاسنتر اجرا میشوند و موبایل و لپتاپ از تراشههای متفاوتی استفاده میکنند، اما هر دو به یک زنجیره تامین محدود وابستهاند.
برای درک این حلقه اتصال باید سه نوع حافظه اصلی را شناخت:
- DRAM (رم): حافظه سریع و موقتی که برنامهها هنگام اجرا دادههای خود را در آن نگه میدارند. ظرفیت بیشتر آن به معنای اجرای همزمان بهتر برنامههاست.
- NAND: حافظه پایدار که حتی پس از خاموشی اطلاعات را حفظ میکند و در SSD، حافظه داخلی موبایل، فلش و کنسول بازی به کار میرود. اعداد ۲۵۶ گیگابایت یا یک ترابایت معمولاً به همین نوع اشاره دارند.
- HBM (حافظه پهنباند بالا): فناوری پیشرفتهای که چند لایه DRAM را روی هم و در نزدیکی پردازنده گرافیکی قرار میدهد تا پهنای باند عظیمی برای جابهجایی داده فراهم کند.
مدلهای هوش مصنوعی برای آموزش و استنتاج باید حجم بسیار زیادی داده را بیوقفه میان حافظه و پردازنده گرافیکی منتقل کنند. حتی قویترین شتابدهندهها بدون مسیر عریض داده معطل میمانند و اینجاست که HBM وارد میدان میشود. گوشیهای هوشمند معمولاً از LPDDR و لپتاپها از DDR یا LPDDR استفاده میکنند و نیازی مستقیم به HBM ندارند، اما هر سه نوع حافظه از ظرفیت محدود ویفر و خطوط تولید مشترک میآیند.
ساخت هر پشته HBM به چندین تراشه DRAM، ویفر سیلیکونی بیشتر، بستهبندی پیچیده و تجهیزات پیشرفته نیاز دارد. به عبارت ساده، هر تراشه HBM که برای سرورهای ابری ساخته میشود، سهمی از ظرفیت تولید رم موبایلها و لپتاپهای معمولی را میبلعد.
جنگ بر سر ظرفیت کارخانهها؛ وقتی آینده پیشفروش میشود
بازار جهانی حافظه تقریباً انحصاری است. سه شرکت سامسونگ، SK Hynix و مایکرون حدود ۹۰ درصد سهم بازار DRAM را در اختیار دارند و طبیعی است که ظرفیت محدود خود را به محصولی اختصاص دهند که مشتریان دیتاسنتری آن را در تیراژ بالا و با حاشیه سود بیشتر میخرند.
این ترجیح به معنای توقف کامل تولید رم موبایل نیست، اما وقتی ویفر و تجهیزات پیشرفته بیشتری به سمت حافظه سرورها منحرف میشود، سهم تولیدکنندگان گجتهای مصرفی به شدت افت میکند و قیمتها بالا میرود.
ابعاد رقابت را میتوان در پروژههایی مانند استارگیت دید. در اکتبر ۲۰۲۵، شرکت OpenAI برای تامین حافظه مورد نیاز خود با سامسونگ و SK Hynix توافق کرد و اعلام کرد در صورت پیشروی طبق برنامه، تا سال ۲۰۲۹ به ۹۰۰ هزار ویفر DRAM نیاز خواهد داشت؛ رقمی معادل دو برابر کل تولید فعلی HBM جهان. وقتی مایکروسافت، گوگل، متا و آمازون همزمان ظرفیت کارخانهها را با قراردادهای چندساله رزرو میکنند، عملاً ظرفیت سالهای آینده از دسترس سازندگان موبایل و لپتاپ خارج میشود. اواخر سال ۲۰۲۵، SK Hynix اعلام کرد تمام ظرفیت تولید ۲۰۲۶ خود را پیشفروش کرده و مشتریان برای ظرفیت سال بعد سامسونگ نیز در صف هستند.
در همین شرایط، تولیدکنندگان تراشه دست بازتری برای افزایش قیمت پیدا کردهاند. سامسونگ در نوامبر ۲۰۲۵ قیمت برخی محصولات حافظه خود را تا ۶۰ درصد افزایش داد؛ به طوری که قیمت ماژول ۳۲ گیگابایتی DDR5 این شرکت از ۱۴۹ دلار به ۲۳۹ دلار رسید. قراردادهای ماههای بعد با نرخهای بالاتری بسته شد و سازندگان گجت برای اطمینان از تداوم تولید، سفارشهای بزرگتر و گرانتری ثبت کردند.
موج هوش مصنوعی به شکل غیرمستقیم بازار NAND را هم ملتهب کرده است. دیتاسنترها علاوه بر پردازش، باید وزن مدلها، دادههای کاربران و فایلهای خروجی را ذخیره کنند که عمدتاً به SSDهای سازمانی متکی است. فقط در سهماهه نخست ۲۰۲۶ قیمت SSDهای سازمانی بین ۵۳ تا ۵۸ درصد رشد کرد. همزمان تولیدکنندگان بخشی از ظرفیت قابل تغییر NAND را به تولید سودآورتر DRAM اختصاص دادند و همین کمبود عرضه، قیمت حافظههای فلش و محصولات مبتنی بر آن را بیشتر بالا برد.
ترفند سازندگان؛ گرانی که در جدول مشخصات پنهان میشود
تاثیر گرانی حافظه بر همه دستگاهها یکسان نیست. شرکتهای بزرگ میتوانند چند ده دلار هزینه اضافی را در قیمت یک موبایل ۱۲۰۰ دلاری یا لپتاپ ۲۰۰۰ دلاری پنهان کنند، اما همین افزایش در محصولی ۱۵۰ یا ۳۰۰ دلاری تمام حاشیه سود را از بین میبرد و مستقیم به خریدار منتقل میشود.
دادههای Counterpoint Research نشان میدهد در سهماهه دوم ۲۰۲۶، هزینه حافظه در برخی مدلهای گوشی حتی از پردازنده نیز فراتر رفته است. سهم DRAM و NAND از هزینه ساخت در گوشیهای اقتصادی و میانرده به مراتب بیشتر از پرچمدارهاست و فشار گرانی در این بخش شدیدتر احساس میشود.
برای مدیریت این فشار، سازندگان به راهکارهای مختلفی روی آوردهاند:
- کاهش ظرفیت رم پایه؛ بازگشت به نسخههای ۶ یا ۸ گیگابایتی به جای ۱۲ و ۱۶ گیگابایت
- استفاده از حافظههای NAND کندتر یا با ظرفیت کمتر در مدلهای میانرده
- حذف خشاب کارت حافظه و تشویق به خرید نسخههای گرانتر با حافظه بیشتر
- افزایش آرام قیمت نهایی بدون تغییر ظاهری در طراحی
نمونه عینی را میتوان در کالبدشکافی گلکسی S25 اولترا دید؛ جایی که رم ۱۲ گیگابایتی LPDDR5X مایکرون و حافظه ۲۵۶ گیگابایتی UFS سامسونگ روی یک برد کوچک، اکنون سهم بسیار بزرگتری از هزینه تمامشده گوشی را نسبت به دو سال قبل تشکیل میدهند.
آینده چه میشود؟ فراوانی به تعویق افتاده
تا زمانی که ظرفیت تولید HBM و DRAM با سرعت تقاضای دیتاسنترها همپا نشود، هزینه ساخت زیرساختهای هوش مصنوعی عملاً به فاکتور خرید لپتاپ و موبایل خریداران اضافه خواهد شد. نسلهای جدید شتابدهندههای انویدیا، AMD و گوگل هر بار به تعداد بیشتری از پشتههای HBM با ظرفیت بالاتر مجهز میشوند و این یعنی رقابت بر سر ویفر همچنان تشدید خواهد شد.
آرمانشهر فراوانی شاید در بلندمدت با افزایش ظرفیت کارخانهها، بهبود فناوری بستهبندی و ظهور حافظههای نسل بعدی محقق شود، اما در کوتاهمدت و میانمدت، خریداران باید انتظار گجتهای گرانتر با حافظه کمتر را داشته باشند. رونق هوش مصنوعی فعلاً نه ارزانی، بلکه گرانی را برای جیب مصرفکننده به ارمغان آورده است.
دیدگاهها (0)
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.