دوشنبه ۲۴ اوت ۲۰۲۶ برابر با دوم شهریور ۱۴۰۵، دقیقاً بیست سال از تصمیمی میگذرد که نقشه منظومه شمسی را برای همیشه تغییر داد. در آن روز، اعضای مجمع عمومی اتحادیه بینالمللی نجوم (IAU) در نشست پراگ به تعریف تازهای از مفهوم «سیاره» رأی دادند؛ تعریفی که بر اساس آن، پلوتو دیگر شرایط سیاره بودن را نداشت و باید در دستهبندی جدیدی به نام «سیاره کوتوله» جای میگرفت.
چرا پلوتو سیاره نیست؟
اتحادیه بینالمللی نجوم سه معیار اصلی برای سیاره بودن تعیین کرد: اول اینکه جرم باید مستقیماً به دور خورشید بگردد، دوم اینکه گرانشش آن را به شکل تقریباً کروی درآورده باشد، و سوم اینکه مدارش را از اجرام دیگر «پاکسازی» کرده باشد. پلوتو دو معیار اول را برآورده میکند اما معیار سوم را نه.
دلیل اصلی این ناکامی هم به جرم نسبتاً کم پلوتو و هم به فاصله بسیار زیادش از خورشید مربوط میشود. در مناطق دوردست منظومه شمسی، پاکسازی محیط مداری از اجرام مختلف بسیار دشوارتر از نواحی نزدیکتر به خورشید است و پلوتو نمیتواند مدار خود را مانند زمین یا مشتری از اجرام متفرقه پاک کند.
چه اتفاقی در سال ۲۰۰۶ افتاد؟
در اوایل قرن بیستویکم، کشف اجرام فزایندهای در بخشهای بیرونی منظومه شمسی – بهویژه در کمربند کویپر – که اندازهای مشابه پلوتو داشتند، اخترشناسان را وادار کرد درباره تعریف «سیاره» بازاندیشی کنند. اریس یکی از مهمترین این اجرام بود که در ابتدا حتی پرجرمتر از پلوتو به نظر میرسید. اگر قرار بود هر جرم کروی مدارگرد خورشیدی بهعنوان سیاره شناخته شود، فهرست سیارهها باید دائماً در حال رشد بود.
IAU موضوع را به مجمع عمومی خود در پراگ واگذار کرد و اعضای مجمع به تصویب تعریف جدید رأی دادند. حتی یک قطعنامه تکمیلی هم تصویب شد تا تکلیف را کاملاً روشن کند: پلوتو بهطور رسمی از فهرست سیارهها حذف شد.
طرفداران پلوتو هنوز ناامید نشدهاند
با وجود گذشت دو دهه، طرفداران پلوتو هنوز از این تصمیم ناراضی هستند. میمهای اینترنتی، دادخواستهای آنلاین و حتی قطعنامههایی در مجالس قانونگذاری ایالتی آمریکا در تلاش بودهاند تا وضعیت پلوتو را تغییر دهند. حتی برخی مدیران ناسا هم از حامیان بازگرداندن این جرم به فهرست سیارهها بودهاند.
اما واقعیت این است که بازگرداندن پلوتو صرفاً با فشار افکار عمومی یا تصمیمهای سیاسی ممکن نیست. اگر قرار باشد پلوتو روزی دوباره سیاره شناخته شود، اخترشناسان باید تعریف تازهای ارائه کنند که هم پلوتو را دربر بگیرد و هم از نظر علمی برای دیگر اجرام منظومه شمسی قابل دفاع باشد.
آیا راهحلی وجود دارد؟
یکی از راهحلهای پیشنهادی بازگشت به تعریفی است که شرط «پاکسازی مدار» را شامل نمیشود. چنین تغییری نهتنها پلوتو را به فهرست سیارهها بازمیگرداند و سرس و اریس را هم ارتقا میدهد، بلکه شارون را هم دربرمیگیرد و سامانه پلوتو-شارون به یک منظومه سیارهای دوتایی تبدیل میشود.
اما مشکل بزرگ این راهحل تعداد اجرامی است که سیاره محسوب میشوند. حتی در سال ۲۰۰۶ حدود ۱۲ جرم در بخشهای دوردست منظومه شمسی وجود داشت که ممکن بود کروی باشند. امروز تعداد چنین اجرامی بهمراتب بیشتر شده و تعریف یادشده به فهرستی بزرگ و رو به رشد از سیارههای احتمالی منجر میشود.
شاید بهتر است بپذیریم
شاید هم بهتر است بالاخره بپذیریم که پلوتو هرچقدر عزیز و دوستداشتنی باشد، صرفاً سیاره نیست. سیارهنبودن به معنی بیارزشی نیست؛ پلوتو همچنان یکی از شگفتانگیزترین اجرام منظومه شمسی است و داستانش برای همیشه بخشی از تاریخ نجوم مدرن خواهد بود.
نظرات (0)
هنوز نظری ثبت نشده است.