بسیاری از ما عادت کرده‌ایم صبح‌ها اولین کار پس از بیدار شدن، نگاه کردن به امتیاز خواب در ساعت هوشمندمان باشد؛ عددی که قرار است بگوید شب گذشته چقدر خوب خوابیده‌ایم. اما پژوهش تازه‌ای نشان می‌دهد این اعداد همیشه روایت دقیقی از تجربه واقعی خواب ما ارائه نمی‌دهند.

به گزارش ساینس‌آلرت، گروهی از دانشمندان در بررسی ارتباط میان داده‌های ثبت‌شده توسط ردیاب‌های خواب و ارزیابی ذهنی افراد از کیفیت خوابشان به نتیجه‌ای قابل تأمل رسیده‌اند: همبستگی میان این دو بسیار ضعیف است. به بیان ساده، ممکن است دستگاه خواب شما را «عالی» ارزیابی کند در حالی که شما همچنان احساس خستگی می‌کنید، یا برعکس، امتیازی پایین بدهد در حالی که سرحال از خواب بیدار شده‌اید.

ردیاب‌ها خواب را حدس می‌زنند، نه اندازه‌گیری

بر اساس این پژوهش، داده‌های حاصل از ابزارهای پوشیدنی تنها بخش کوچکی از تفاوت‌های موجود در کیفیت ذهنی خواب را توضیح می‌دهند. این یافته از آن جهت اهمیت دارد که احساس فرد نسبت به خواب خود، یکی از شاخص‌های کلیدی در تشخیص و بررسی اختلالاتی مانند بی‌خوابی محسوب می‌شود.

نکته مهم این است که ردیاب‌های خواب، خواب را به شکل مستقیم اندازه‌گیری نمی‌کنند. اغلب ساعت‌ها و دستبندهای هوشمند با تکیه بر حسگرهای حرکتی، ضربان قلب و الگوهای بی‌حرکتی، وضعیت خواب را تخمین می‌زنند. آن‌ها تلاش می‌کنند مدت خواب، تعداد بیدار شدن‌های شبانه و مراحل مختلف خواب از جمله خواب سبک، خواب عمیق و خواب REM را حدس بزنند و در نهایت یک امتیاز کلی ارائه دهند.

همین روش غیرمستقیم می‌تواند منشأ خطا باشد. برای نمونه، فردی که بی‌حرکت روی تخت دراز کشیده اما هنوز به خواب نرفته، ممکن است از نگاه الگوریتم دستگاه، «خوابیده» تلقی شود. همچنین دقت این ابزارها به هیچ عنوان با روش استاندارد بررسی خواب در آزمایشگاه‌های تخصصی (پلی‌سومنوگرافی) که فعالیت امواج مغزی، حرکات چشم و فعالیت عضلات را به‌طور همزمان ثبت می‌کند، قابل مقایسه نیست.

داخل خبر (468x60)

وسواس امتیاز خواب؛ تهدیدی برای خواب بهتر

مشکل فقط به خطای اندازه‌گیری محدود نمی‌شود. پژوهشگران هشدار می‌دهند وابستگی بیش از حد به امتیازهای خواب می‌تواند خود به عامل استرس تبدیل شود. برخی کاربران به‌جای توجه به سیگنال‌های بدن و احساس شادابی روزانه، تمام تمرکز خود را بر رسیدن به «امتیاز ۱۰۰» معطوف می‌کنند.

این وسواس که در ادبیات علمی گاهی «ارتوسومنیا» (Orthosomnia) نامیده می‌شود، باعث می‌شود فرد هر شب با نگرانی درباره عملکرد خواب خود به رختخواب برود و همین اضطراب، روند به خواب رفتن را دشوارتر و کیفیت خواب را بدتر کند.

ردیاب خواب را دور بیندازیم؟

با وجود این محدودیت‌ها، پژوهشگران تأکید می‌کنند که ردیاب‌های خواب بی‌فایده نیستند. ارزش اصلی این ابزارها در نمایش روندهای بلندمدت است، نه قضاوت درباره یک شب خاص. برای مثال، اگر ساعت شما نشان دهد که پس از تغییر ساعت خواب، ورزش منظم عصرگاهی یا کاهش مصرف کافئین، میانگین خواب عمیق یا پیوستگی خواب شما بهبود یافته، این اطلاعات می‌تواند مفید باشد.

توصیه متخصصان این است که به اعداد نمایش‌داده‌شده به‌عنوان یک راهنمای نسبی نگاه کنید، نه حکم قطعی سلامت خواب. بهترین رویکرد، ترکیب داده‌های دستگاه با ارزیابی شخصی است: صبح‌ها چه احساسی دارید؟ در طول روز چقدر انرژی و تمرکز دارید؟ آیا علائم اختلال خواب مانند خروپف شدید، بیدار شدن مکرر یا خواب‌آلودگی روزانه را تجربه می‌کنید؟

در صورت وجود مشکلات پایدار، مراجعه به پزشک و در صورت نیاز انجام تست تخصصی خواب، بسیار دقیق‌تر و قابل اعتمادتر از هر ساعت هوشمندی خواهد بود. فناوری می‌تواند همراه خوبی باشد، اما جایگزین احساس بدن و تشخیص پزشکی نیست.